Θεσπρωτικοί Αντίλαλοι: ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΙΣΤΟΡΙΚΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 4 Μαΐου 2024

Πάσχα στην Κέρκυρα, πάρκινγκ στην Ηγουμενίτσα...

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαΐου 04, 2024 0

Πάσχα στην Κέρκυρα, πάρκινγκ στην Ηγουμενίτσα...

Εντυπωσιακές είναι οι εικόνες κάθε Πασχαλιά από το πανέμορφο νησί της Κέρκυρας, όπου δημιουργείται ένα εντυπωσιακό σκηνικό με τον επιτάφιο, τη λιτανεία με τις φιλαρμονικές και κυρίως με το έθιμο των μπότηδων.

Ωστόσο, οι χιλιάδες κόσμου που συνωστίζονται στην πόλη της Κέρκυρας δεν καταφέρνουν όλοι να πάρουν μαζί τους στο νησί τα οχήματά τους, αλλά τα παρκάρουν κακήν κακώς στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας και στους γύρω παράδρομους, με αποτέλεσμα να ασφυκτιά η πόλη και οι μόνιμοι κάτοικοι, αλλά και οι επισκέπτες των εορτών να δυσανασχετούν.

Το μεγάλο κύμα των εκδρομέων καταφθάνει στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας την Μεγάλη Πέμπτη, ενώ η ροή συνεχίζεται μέχρι και το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου.

Αρκετοί από τους εκδρομείς, είτε επειδή φοβούνται ότι δεν θα μπορούν να κινηθούν με άνεση με τα οχήματά τους στην πόλη της Κέρκυρας, δεδομένου ότι γίνεται το αδιαχώρητο, είτε επειδή δεν θέλουν να πληρώσουν τα ναύλα για το πλοίο, επιλέγουν να αφήσουν τα ΙΧ τους στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας ή στους γύρω δρόμους και να μεταβούν πεζοί στο Νησί.

Αυτό όμως δημιουργεί σοβαρό κυκλοφοριακό πρόβλημα στην πόλη της Ηγουμενίτσας, δεδομένου ότι αυτές ειδικά τις ημέρες, αρκετοί είναι οι επισκέπτες στην περιοχή, αλλά αρκετοί είναι και οι ταξιδιώτες από το λιμάνι εξωτερικού, αλλά και προς Αλβανία.

Κάποια λύση δεν έχει δοθεί μέχρι στιγμής. Φέτος ο ΟΛΗΓ, άνοιξε ένα τμήμα του λιμανιού για στάθμευση των οχημάτων των ταξιδιωτών, δεδομένου ότι δεν εξυπηρετούσε κάποια λιμενική δραστηριότητα.

Ωστόσο, ούτε αυτό φάνηκε αρκετό για να αποσυμφορηθεί η κατάσταση. Ακόμη κι αν κάποιος ιδιοκτήτης δεχθεί μια κλήση από την τροχαία, το πρόστιμο δεν ξεπερνά τα 40 ευρώ, οπότε για στάθμευση 4 ημερών φαίνεται ένα λογικό ποσό...!

Λύσεις μπορούν να βρεθούν, όταν όμως σε μια πόλη ο οργανισμός λιμένα δεν έχει επικοινωνία ούτε με το Δήμο, ούτε καν με την αστυνομική διεύθυνση (της οποίας πριν λίγες ημέρες απομάκρυνε τα οχήματα έξωθεν του αστυνομικού μεγάρου) τότε, θα συνεχίζουμε να βλέπουμε εικόνες που προσβάλλουν την περιοχή.

Κι αντί να αποτελεί η περιοχή μας τόπος προορισμού, θα είναι απλώς ένα απέραντο πάρκινγκ...!

Συνέχεια...

Πέμπτη 21 Μαρτίου 2024

Αντ. Μπέζας: "Οι Βλάχοι και οι διαλέξεις της κας Μαρίας Ευθυμίου.."! (+BINTEO)

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαρτίου 21, 2024 0

Αντ. Μπέζας: "Οι Βλάχοι και οι διαλέξεις της κας Μαρίας Ευθυμίου.."! (+BINTEO)

Ο Φιλοπρόοδος Όμιλος Ηγουμενίτσας (ΦΟΗ) και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας διοργάνωσαν πρόσφατα, στη αίθουσα πολλαπλών χρήσεων στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας, διάλεξη της ομότιμης καθηγήτριας Ιστορίας του ΕΚΠΑ κας Μαρίας Ευθυμίου με θέμα «Κεντρικά Σημεία της Ιστορίας του Ελληνισμού». Δεν μπόρεσα να παρευρεθώ, παρακολούθησα όμως ολόκληρο το σχετικό video.

Η διάλεξη, (τετράωρης διάρκειας), ήταν εξαιρετική και αντιλαμβάνομαι ότι καθήλωσε το κοινό που γέμισε ασφυκτικά τη μικρή όπως αποδείχθηκε αίθουσα πολλαπλών χρήσεων «Σωτήρης Δάκαρης». Αντίστοιχη εκδήλωση, πραγματοποιήθηκε το ίδιο χρονικό διάστημα και στην Κόνιτσα.

Η κα Ευθυμίου έχει μια αμεσότητα στο ύφος της και αφηγείται τα ιστορικά γεγονότα σαν να αφηγείται ένα παραμύθι σε μικρά παιδιά. Αυτός ο τρόπος της τα κάνει πιο «εύπεπτα» και ευκολονόητα ιδίως απ’ αυτούς που δεν έχουν ειδικές γνώσεις. Ταυτόχρονα, στην αφήγησή της έχει ένα προσωπικό ύφος θαυμαστής απλότητας, μέσα από το οποίο μεταξύ «αστείου και σοβαρού» καταφέρνει να περιγράφει με καυστικότητα και διδακτικότητα τα «εθνικά μας ελαττώματα» και γι’ αυτό είναι σπουδαία η διαφώτιση που κάνει.

Υπάρχει όμως ένα θέμα στα όσα ισχυρίζεται για τους Βλάχους (βλέπε το σχετικό απόσπασμα από το video)... Τους χαρακτηρίζει, χωρίς να είναι, ως λαό και δηλώνει ότι από πεποίθηση δεν γράφουν τα «βλάχικα», ερχόμενη σε αντίθεση με όλους τους έγκριτους μελετητές του λεγόμενου «βλάχικου ζητήματος».

Η ανιστόρητη αυτή αναφορά γίνεται γιατί η κα Ευθυμίου κάνει μια γενική διάλεξη Ιστορίας στηριζόμενη στη βασική βιβλιογραφία και δεν περιγράφει με λεπτομέρεια τα γεγονότα, παρά μόνο όσα λένε οι αρχικές πηγές. Οι αρχικές πηγές της Βιέννης μιλούν όντως για Γραικούς και Βλάχους, αλλά αυτό δεν ισχύει και είναι ένα μεγάλο λάθος που το πληρώσαμε και εξακολουθούμε να το πληρώνουμε ακόμη ακριβά. Το «βλάχικο ζήτημα» είναι πιο περίπλοκο και θέλει ιδιαίτερη προσοχή γιατί δημιουργούνται συγκεχυμένες εντυπώσεις.

Αγνοεί ή παραλείπει την προπαγάνδα του 19ου και του 20ου αιώνα και μιλάει για τους Βλάχους αγνοώντας τις μελέτες που έγιναν την ίδια περίοδο για την καταγωγή τους. Ίσως θα πρέπει στο σημείο αυτό να μελετήσει το έργο του αείμνηστου Αχιλλέα Λαζάρου για να καταλάβει το πρόβλημα. Ή, θα πρέπει να μιλάει πιο εκτεταμένα για τους Βλάχους ή να μη μιλάει καθόλου! Αλλά το τελευταίο φαντάζομαι ότι δεν μπορεί να συμβεί αφού αναφερόμενη στους Ηπειρώτες Εθνικούς Ευεργέτες αναγκάζεται υποχρεωτικά να επανέλθει στους Βλάχους χωρίς όμως να λέει τη σωστή φράση, η οποία θα ήταν:

"Ναι, από πεποίθηση δεν έγραφαν τα βλάχικα οι βλαχόφωνοι αλλά από την πεποίθηση ότι είναι ΕΛΛΗΝΕΣ. Έγραφαν ελληνικά και δεν χρειάζονταν γραπτά τα «βλάχικα», τα οποία ελεύθερα μιλούσαν και συνεχίζουν να μιλούν ενδοοικογενειακά και ενδοκοινοτικά".

Αυτό έπρεπε να πει και θα αποστόμωνε τους πάντες! Άλλωστε, σε ποιους να υποβάλλουν γραπτά κείμενα στα βλάχικα; Στους Οθωμανούς ή στο Πατριαρχείο που ήταν υπεύθυνο για την επικοινωνία του Σουλτάνου με τους ορθόδοξους χριστιανούς και που όπως η ίδια ανέφερε, είχε ανέκαθεν ως μοναδική επίσημη γλώσσα τα ελληνικά;

Ακόμη, όταν μιλάει για τους λόγιους στη Βιέννη που επιχείρησαν να γράψουν τα «βλάχικα», θα πρέπει να αναφέρει ότι η απόπειρα αυτή έγινε με τη χρήση του ελληνικού αλφαβήτου και μόνο οι ρουμανίζοντες λόγιοι, (πράκτορες το πιθανότερο της Ρουμανίας), κατασκεύασαν το λατινο-ρουμάνικο αλφάβητο και διάφορα άλλα.

Με εκτίμηση στο επιστημονικό της κύρος θα της ζητήσω να είναι πιο προσεκτική στις αναφορές της για τους Βλάχους, κυρίως τη σημερινή εποχή, γιατί η προσπάθεια εγγραμματισμού των «βλάχικων» με λατινικούς χαρακτήρες ξεκίνησε από το εξωτερικό και όχι από τους Βλάχους της Ελλάδας, οι οποίοι στη μεγάλη τους πλειοψηφία γνωρίζουν τί ακριβώς «παίζεται» και αρνούνται να την υιοθετήσουν!

Το γεγονός ότι υπάρχουν στο εσωτερικό της πατρίδας μας συνοδοιπόροι ξένων συμφερόντων, αποδεικνύει για ακόμη μια φορά αυτό που η ίδια διατυπώνει στις διαλέξεις της, ότι είμαστε δηλαδή ένας μοναδικός και χαρισματικός λαός αλλά με σοβαρά «εθνικά ελαττώματα» που μας στερούν τη θέση που μας αξίζει στο παγκόσμιο «γίγνεσθαι».

Είμαι βέβαιος ότι η δημιουργία λανθασμένων εντυπώσεων για τους βλαχόφωνους Έλληνες δεν είναι στις προθέσεις της, όμως αν δεν προσεγγίσει το ζήτημα με μεγαλύτερη επιστημονική τεκμηρίωση, θα δημιουργούνται, δυστυχώς, σκιές στη σημαντική προσπάθεια που κάνει!

Συνέχεια...

Παρασκευή 8 Μαρτίου 2024

Να επανέλθει το όνομα Οσδίνα στο χωριό Πέντε Εκκλησιές Παραμυθιάς...

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαρτίου 08, 2024 0

Να επανέλθει το όνομα Οσδίνα στο χωριό Πέντε Εκκλησιές Παραμυθιάς...

Του π. Ηλία Μάκου

Ο παλαιός, επί βυζαντινών χρόνων, οχυρωμένος οικισμός της Οσδίνης (Οσδίνα), κατά τους αρχαιολόγους Ουζντίνα, είχε δώσει το όνομά του στο χωριό, που σήμερα ονομάζεται Πέντε Εκκλησιές (οι εκκλησιές του χωριού δεν είναι πέντε, αλλά δεκατέσσερις), καθώς βρισκόταν στη νότια περιοχή του.

Το όνομα του χωριού ως Οσδίνα, αυτό χρησιμοποιούν ακόμη και τώρα οι κάτοικοι, στα μέσα του 20ου αιώνα καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από το σημερινό Πέντε Εκκλησιές.

Ορισμένοι στη Θεσπρωτία κρίνουν ότι είναι ιστορικά ορθό και δίκαιο να επανέλθει το όνομα Οσδίνα, καθώς στην περιοχή διασώζονται αρχιτεκτονικά επιτεύγματα από την κλασική-ελληνιστική έως τη μεταβυζαντινή περίοδο.

Οι Πέντε Εκκλησιές, όπως και η Νεράιδα, στην ίδια γεωγραφική ενότητα, είναι χωριό, που φέρει ιστορία, γι' αυτό και το όνομά του θα πρέπει να αποτυπώνει και να αντανακλά αυτή την ιστορία.

ΔΙΠΛΟ ΤΕΙΧΟΣ

Ο οικισμός της Οσδίνας είναι πυκνοδομημένος, με στενά δρομάκια επικοινωνίας και λιθόστρωτα καλντερίμια. Στο λόφο διασώζεται διπλό τείχος.

Το πρώτο τείχος είναι αρχαίο, ενώ το δεύτερο περιέκλειε τη βυζαντινή πόλη, η οχύρωση της οποίας καταστράφηκε από τους Τούρκους. Ο οικισμός ήκμασε στα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας, αλλά τον 18ο αιώνα εγκαταλείφθηκε και ο χρόνος τον μετέτρεψε σε ερειπιώνα.

Δεν είναι γνωστό πότε κατοικήθηκε για πρώτη φορά ο χώρος.

Στην κορυφή όμως του λόφου υπάρχει αρχαία ακρόπολη έκτασης 0,50 εκταρίων με ψευδοϊσοδομικό τείχος. Ο οχυρός οικισμός φαίνεται ότι καταστρέφεται το 167 π.Χ. από τους Ρωμαίους. Από την πρώιμη βυζαντινή περίοδο δεν υπάρχουν πληροφορίες ούτε έχουν εντοπιστεί μνημεία.

ΔΥΝΑΜΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ

Στους μέσους βυζαντινούς χρόνους και σύμφωνα με τις νέες στρατηγικές επιλογές του βυζαντινού κράτους, μπροστά στην απειλή των Σλάβων, των Αράβων και των Φράγκων, φαίνεται ότι επισκευάζονται τα τείχη. Στην οχυρή τοποθεσία, που ελέγχει την κοιλάδα του Καλαμά, αναπτύσσεται ένας δυναμικός οικισμός, ο οποίος πιθανότατα για ένα διάστημα φιλοξενούσε την έδρα της επισκοπής Φωτικής.

Την υστεροβυζαντινή περίοδο αλλά και τους πρώτους χρόνους της τουρκοκρατίας ο οικισμός ακμάζει. Τα γεφύρια επισκευάζονται και νέοι ναοί οικοδομούνται. Στην Στην Οσδίνα ή Ουζντίνα έχει ιδιόκτητους ελαιώνες το πρώτο μισό του 16ου αι. η μονή Βαρλαάμ των Μετεώρων.

Κατά τη διάρκεια του μεγάλου εξισλαμισμού του πρώτου μισού του 18ου αι. αλλά και των διαρκών ταραχών αυτής της περιόδου, η Οσδίνα εγκαταλείπεται. Οι Οσδινιώτες σκορπίζονται στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, ενώ Τουρκαλβανοί αγάδες της Θεσπρωτίας γίνονται κύριοι του οικισμού και τσιφλικάδες της περιοχής.

ΠΟΛΗ ΜΕΣΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ

Σύμφωνα με τον καθηγητή Σ. Δάκαρη, η αρχαία κώμη ήταν μέσου μεγέθους με ακρόπολη 0,10-0,50 εκταρίων και με πληθυσμό γύρω στους 500 κατοίκους. Το ψευδοϊσοδομικό τείχος περιτρέχει όλες τις πλευρές. Λείψανά του διακρίνονται ακόμα στην απόκρημνη δυτική πλευρά, ενώ στην ομαλή ανατολική πλευρά διακρίνονται ίχνη τετράγωνου πύργου. Δύο πύλες είναι ακόμα ορατές. Μία μεγάλη στη βορινή πλευρά -μάλλον η κεντρική- και άλλη μία μικρότερη στη νότια, κοντά στο ποτάμι. Ένα αρχαίο γεφύρι πρέπει να υπήρχε στη θέση νεότερου, του 1628, κάτω ακριβώς από τον οικισμό.

Αρχαία ιερά δεν έχουν εντοπιστεί, είναι όμως πιθανόν οι ναοί της Παναγίας και των Ταξιαρχών να έχουν κτιστεί στη θέση αρχαίων ιερών, αν λάβει κανείς υπόψη του την τετράγωνη στήλη που σώζεται στο γυναικωνίτη των Ταξιαρχών και τους μεγάλους δόμους που χρησιμοποιήθηκαν για το κτίσιμο του ναού της Παναγίας.

Ο βυζαντινός οικισμός, σε έκταση και πυκνότητα πληθυσμού, ξεπερνά κατά πολύ τον αρχαίο. Τα σπίτια υπερβαίνουν το τείχος και φθάνουν μέχρι τη βάση του λόφου.

Η περίμετρος του βυζαντινού τείχους ταυτίζεται με εκείνη του αρχαίου μόνο στη νότια πλευρά. Στη βορινή έχει υποχωρήσει περίπου 40 μ. προς νότον. Τα λείψανα του διακρίνονται σε όλες τις πλευρές και σώζονται σε διαφορετικό πάντα ύψος. Είναι ασβεστόκτιστο, πλάτους 1.50 μ. Στην τοιχοδομία χρησιμοποιήθηκαν πλακοειδείς ασβεστόλιθοι και παρεμβαλλόμενα σε αραιά διαστήματα κεραμίδια.

Ο πυκνοδομημένος οικισμός καλύπτει ολόκληρη σχεδόν την επιφάνεια του λόφου. Τα μονώροφα και διώροφα σπίτια εκμεταλλεύονται κάθε τετραγωνικό μέτρο επιφάνειας και αφήνουν μεταξύ τους μόνο στενά στριφογυριστά δρομάκια με καλντερίμι. Όλα τα σπίτια είναι ερειπωμένα, πολλά όμως σώζονται σε ύψος που ξεπερνά τα 2-4 μ. Τα περισσότερα είναι χτισμένα με ξερολιθιά ενώ σε άλλα έχει χρησιμοποιηθεί ως συνδετικό κονίαμα το χώμα. Στο ισόγειο διακρίνονται δύο ή και τρία δωμάτια, ενώ αντίστοιχα ήταν πιθανώς και τα δωμάτια του ορόφου. Μικρά ορθογώνια ανοίγματα στο πάχος της τοιχοποιίας, ύψους 0,60-0,65 μ. -οι λεγόμενες σκαλεθούρες- χρησίμευαν ως χώροι αποθήκευσης-ψύξης.

ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

Το κέντρο της κοινωνικής ζωής του οικισμού βρίσκεται μεταξύ των ναών της Παναγίας και των Ταξιαρχών, αφού το πλάτωμα που βρίσκεται μεταξύ των δύο οικοδομημάτων ήταν αρκετό για να καλύψει τις κοινωνικές δραστηριότητες των κατοίκων. Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί στην περιοχή της Ουζντίνας εννέα ναοί και μία σκήτη.

Οι τέσσερις βρίσκονται μέσα στον οικισμό και οι υπόλοιποι στη γύρω περιοχή. Οι ναοί του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Ιωάννου είναι τελείως κατεστραμμένοι, κατασκευασμένοι με ξερολιθιά, με τρίπλευρες αψίδες και μήκος ο πρώτος 17 μ., ενώ ο δεύτερος 9 μ.

Η σκήτη του Αγίου Νικολάου αποτελείται από μικρό σπήλαιο στη δεξιά απόκρημνη όχθη του Καλαμά, την οποία μόνο «εξασκημένοι στους κρημνούς θυπόλυτοι πόδες» μπορούν να επισκεφθούν. Ελάχιστα ίχνη τοιχογραφιών στο Ιερό Βήμα μαρτυρούν την ιερότητα του χώρου. Εκτός από τους ναούς των Ταξιαρχών και της Παναγίας, οι υπόλοιποι είτε είναι ερειπωμένοι, είτε έχουν υποστεί μεγάλες επεμβάσεις.

Συνέχεια...

Τετάρτη 6 Μαρτίου 2024

Καθήλωσε το κοινό στην Ηγουμενίτσα η καθηγήτρια ιστορίας Μαρία Ευθυμίου (+ΒΙΝΤΕΟ)

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαρτίου 06, 2024 0

Καθήλωσε το κοινό στην Ηγουμενίτσα η καθηγήτρια ιστορίας Μαρία Ευθυμίου (+ΒΙΝΤΕΟ)

Ο κύκλος των εκδηλώσεων του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηγουμενίτσας για το 2024 ξεκίνησε με την ενδιαφέρουσα διάλεξη της Ομότιμης Καθηγήτριας Ιστορίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, κας. Μαρίας Ευθυμίου, με θέμα “Κεντρικά Σημεία της Ιστορίας του Ελληνισμού”.

Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τον Φιλοπρόοδο Όμιλο Ηγουμενίτσας (ΦΟΗ) σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας και πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 5 Μαρτίου στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων «Σωτήρης Δάκαρης» στο ισόγειο του μουσείου Ηγουμενίτσας.

Στην κατάμεστη αίθουσα, (δυστυχώς στην πόλη μας δεν υπάρχει μια αίθουσα εκδηλώσεων σωστών προδιαγραφών) ήταν ένα ταξίδι στα 3.500 χρόνια καταγεγραμμένης ιστορίας του ελληνισμού με αναφορά στους σημαντικούς σταθμούς που διαμόρφωσαν την ιστορική ταυτότητά του.

Η εκδήλωση ήταν υπό την αιγίδα του Δήμου Ηγουμενίτσας.

(εικονοληψία - Βαγγέλης Χαλμαντζής)

Συνέχεια...

Το Σούλι μετά την κατάκτησή του από τον Αλή Πασά - Του Βαγγέλη Τσιρώνη

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαρτίου 06, 2024 0

Το Σούλι μετά την κατάκτησή του από τον Αλή Πασά - Του Βαγγέλη Τσιρώνη

Όπως είναι γνωστό, το Σούλι υποτάχτηκε στον Αλή Πασά στις 12 Δεκεμβρίου του 1803 (παλαιό ημερολόγιο) ύστερα από συμφωνία. Αργότερα την ίδια μέρα (κατά τις περισσότερες πηγές) συντελέστηκε η ηρωική θυσία του καλόγερου Σαμουήλ στο Κούγκι. Ακολούθησαν τα τραγικά γεγονότα στο Ζάλογγο (16-Δεκεμβρίου-1803), η σφαγή και ένα «δεύτερο Ζάλογγο» πολλών Σουλιωτών, ανδρών και γυναικών, στη μονή Σέλτσου και στα θολά νερά του Αχελώου στα Άγραφα, στις 23 Απριλίου 1804.

Και κάτι ακόμη που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό: στις αρχές του του 1804 ο Αλής, ερήμωσε και το Σουλιωτοχώρι «Γλαβίτσα» (Αυλότοπος σήμερα), σε αντίποινα για τη μεγάλη προσφορά του στους πολέμους εναντίον του. Αιχμαλώτισε «εβδομήντα άντρες και πολλά γυναικόπαιδα» -δηλαδή σχεδόν όλους τους κατοίκους, πλην των γερόντων- τους οδήγησε στα Γιάννενα και στη συνέχεια (εκτός από λίγες νέες κοπέλες που προόρισε για τα χαρέμια του) στα χτήματά του στην Κλεισούρα της Αλβανίας και στο κάστρο της Πρεμετής. Εκεί δούλευαν υπό τις πλέον απάνθρωπες συνθήκες μέχρι τον τελικό αφανισμό τους. Ήταν κι αυτό ένα από τα περίφημα «Τάγματα Εργασίας» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Αφού λοιπόν το Σούλι υποδουλώθηκε, οι Σουλιώτες εξορίστηκαν ανά την Ελλάδα (κυρίως στα Επτάνησα) και έμεναν με τον πόθο της επιστροφής στην αγαπημένη τους Πατρίδα.

Στο μεταξύ, στου Σουλιού την «ολόμαυρη ράχη», όπου πια «περπατούσε η δόξα μονάχη», ο Αλή Πασάς, μέσα στην παραζάλη και τον άκρατο εγωισμό της νίκης, ξεκίνησε το επόμενο σχέδιο. «Να μην καπνίσει ποτέ πια η καμινάδα στο Τζαβελαίικο», όπως έλεγε ο ίδιος. Δηλαδή, να μην ξαναγυρίσουν ποτέ πίσω οι Σουλιώτες. Είχε την αίσθηση πως θα είναι για πάντα ο Μεγάλος Βεζίρης. Ακόμη και ο νέος Σουλτάνος! Παρότι έξυπνος άνθρωπος και αρκετά ηλικιωμένος (ήταν τότε 65 ετών) δεν έλαβε υπόψη του αυτό που οι σοφοί Αρχαίοι Έλληνες είχαν διδάξει πως «άλλαι αι βουλαί των ανθρώπων και άλλα ο Θεός κελεύει».

Για το σκοπό αυτό, στις αρχές του 1805, έφερε και εγκατέστησε 200 μουσουλμανικές κτηνοτροφικές οικογένειες, μαζί με τα κοπάδια τους, από την ορεινή Λιαπουριά της Αλβανίας (στα νότια της Αυλώνας της Βορείου Ηπείρου). Τους λεγόμενους Ζουλακιώτες. Ταυτόχρονα άρχισε την κατασκευή ενός νέου και τρανού Κάστρου επάνω στη θέση του πολύ μικρότερου και κατεστραμμένου των Σουλιωτών στον λόφο της Κιάφας και στα πρότυπα του μεγαλοπρεπούς Κάστρου των Ιωαννίνων. Προς τούτο έφερε ειδικούς αρχιτέκτονες και πλήθος μαστόρων και εργατών. Μέσα στο κάστρο έχτισε τζαμί, κατοικίες, αποθήκες, ζεματίστρες, κελιά, πηγάδια καθώς και μια πολυτελή καλοκαιρινή κατοικία για την αφεντιά του. Μάλιστα, όπως αναφέρουν γραπτές πηγές, ο ίδιος είχε διαμείνει εκεί τουλάχιστον δύο φορές. Ακόμη η εκκλησία του Αγίου Δονάτου μετατράπηκε σε τζαμί και χτίστηκε μιναρές. Πράγμα που σημαίνει πως από τις πρώτες φροντίδες του ήταν να ικανοποιήσει τις θρησκευτικές ανάγκες των νέων κατοίκων.

Σχετικά με τις κατοικίες των Ζουλακιωτών Λιάπηδων δεν υπάρχουν σαφείς γραπτές αναφορές. Όμως είναι προφανές και λογικό πως κατοίκησαν τα πιο στέρεα και πιο ευρύχωρα σπίτια των Σουλιωτών του Τετραχωρίου (Σούλι, Κιάφα, Σαμονίβα Αβαρίκος). Εξάλλου είναι γνωστό πως οι μουσουλμανικές οικογένειες ήταν κατά κανόνα πολυμελείς, όπως και σήμερα. Αυτό επιτάσσει και το Κοράνι.

Για την κατάσταση που επικρατούσε στο Σούλι τα χρόνια εκείνα διαθέτουμε μια σημαντική ιστορική πηγή και αυθεντική μαρτυρία. Είναι τα «Απομνημονεύματα του Γέροντος Σουλιώτου Αγωνιστού εικοσιένα», όπως τα κατέγραψε ο Κερκυραίος λόγιος (Ιω.) Δούσμανης και τα διέσωσε ο Γιάννης Βλαχογιάνννης στα Ιστορικά του Αρχεία. Πρόκειται για τον Σπύρο Τζίπη, με καταγωγή από το Τσαγγάρι, ο οποίος γεννήθηκε στο Κούγκι τα χρόνια της πολιορκίας του (1800 – 1803) από το γιο του Αλή Βελή Πασά. Γράφει λοιπόν ο Γέρο Τζίπης: «Ήμουν 15 χρόνων όταν από τους Κορφούς (Κέρκυρα) επήγαμε στο Σούλι. Ευρήκαμε τότε το Σούλι μας, το χωριό, γκρεμισμένο, ερείπια, καθώς και τα καλύτερα χωριά, όλα γκρεμισμένα, την Σαμονίβα, την Κιάφα, το Ναβαρίκο. Το Σούλι…ο Αλή Πασιάς το έκαμε κάστρο για να εμποδίσει τους Σουλιώτας να ματαπάρουν την πατρίδα και να ματακάνουν πάλι εκείνα που είχαν κάμει εναντίον στους εχθρούς των. Μονάχα στη Γλαβίτσα (σημ. Αυλότοπος) μάς άφηναν τόπους να κατοικήσωμε, να δουλεύσωμε για να ζήσωμε μεις και όλες οι φαμιλιές. Αλλά πώς εζούσαμεν… Θεός φυλάξοι!...»

Τούτο σημαίνει πως τα σπίτια των Σουλιωτών στο Τετραχώρι καταστράφηκαν είτε από τον Τουρκαλβανικό στρατό (το πιθανότερο) είτε από φανατισμένους Λιάπηδες. Και φυσικά, πριν καταστραφούν, λεηλατήθηκαν.

Σχετικά με την αναφορά του Γέρο Τζίπη στη «Γλαβίτσα», τούτο, σε μεγάλο βαθμό, δικαιολογείται γιατί το χωριό είχε ερημωθεί ήδη από το 1804, όπως προαναφέρθηκε, και άρα υπήρχε η δυνατότητα κατοίκησης. Το γεγονός αυτό της ερήμωσης του χωριού της Γλαβίτσας καταγράφεται από τον αείμνηστο Αυλοτοπίτη ευπατρίδη συγγραφέα Ελευθέριο Χ. Διαμάντη, ο οποίος στηρίχτηκε σε γραπτές πηγές του Leake (Άγγλος περιηγητής), του Πουκιεβίλ (Γάλλος πρόξενος στα Γιάννενα και περιηγητής) και του John Philip Morier (γενικός πρόξενος της Μεγάλης Βρετανίας στη Θεσσαλονίκη).

Στα 1820 ο Αλή Πασάς, καθώς κηρύχτηκε «φιρμανλής» (προδότης) από τον Σουλτάνο και πολιορκήθηκε από τον αρχιστράτηγο Χουρσίτ Πασά, ζήτησε τη βοήθεια των Σουλιωτών. Εκείνοι δέχτηκαν με το όρο να επιστρέψουν στα αγαπημένα τους χώματα. Και πράγματι, στις 12 Δεκεμβρίου του 1820 επέστρεψαν από την Κέρκυρα χίλιοι περίπου (πολεμιστές κατά κύριο λόγο με τις οικογένειές τους) υπό τους Νότη και Μάρκο Μπότσαρη. Οι Σουλιώτες, αφού σε τέσσερις μέρες έδιωξαν τους Ζουλακιώτες, κατέλαβαν το καινούριο Κάστρο της Κιάφας. Από την ώρα εκείνη όλο και πιο πολλοί κάτοικοι επέστρεφαν στο Σούλι και στα χωριά με τη χαρά και την ελπίδα πως δεν θα ξαναφύγουν ποτέ. Μαζί τους ήταν βέβαια και ιερείς για τις θρησκευτικές τους ανάγκες. Σχετικά με τη διαμονή τους, αρκετοί έμεναν στις υποδομές του κάστρου, άλλοι στα σπίτια που δεν είχαν υποστεί πολλές ζημιές και άλλοι σε καλύβες που έφτιαξαν τότε. Στο μεταξύ από τις πρώτες τους πράξεις ήταν να γκρεμίσουν το τζαμί στο Κάστρο καθώς και τον μιναρέ στον Άγιο Δονάτο.

Στις 24 Ιανουαρίου του 1822 ο Αλής δολοφονείται και κύριος της κατάστασης καθίσταται ο Χουρσίτ, ο οποίος προτείνει στους Σουλιώτες πολέμαρχους συμφωνία ειρήνης. Αυτοί όμως την απορρίπτουν. Μαζί τους και οι πολέμαρχοι των έντεκα χωριών της ομοσπονδίας, και των τεσσάρων Σκαπετοχωριών (Κορύστιανη, Τσαγγάρι, Κουκουλιοί, Γλαβίτσα). Έτσι αρχίζουν ξανά σκληρές και πολυαίμακτες μάχες. Τώρα στους υπάρχοντες Σουλιώτες μαχητές προστίθενται και πολλά παλικάρια από τα γύρω Σουλιωτοχωριά. Ώστε ο συνολικός αριθμός τους ανέρχεται πάνω από 2000. Στις 15-16 Μαΐου του 1822 τα Οθωμανικά στρατεύματα (22.000 περίπου) έζωσαν το λεκανοπέδιο του Σουλίου από τρεις πλευρές, κλείνοντας όλες τις διαβάσεις και προχωρώντας προς το Τετραχώρι. Προς βορρά από το Σέλωμα του Ποπόβου, ανατολικά από την κορυφογραμμή της Μούργκας και δυτικά-βορειοδυτικά από το Ζαβρούχο. Μπροστά στον μεγάλο κίνδυνο που διαγράφεται, οι Σουλιώτες οπλαρχηγοί (Τζαβελαίοι, Μποτσαραίοι, Δρακαίοι κλπ) καλούν τον πληθυσμό των γύρω χωριών, «τους χωριάτες», με όλα τους τα υπάρχοντα, να συγκεντρωθεί στο Σούλι.

Βρισκόμαστε πια στο καλοκαίρι του 1822. Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες ο πληθυσμός τώρα στο Τετραχώρι φτάνει στις 15.000. Πολλοί από αυτούς διαμένουν σε παλιά κι ερειπωμένα σπίτια, σε καλύβες, σε σκηνές ή έξω στη φύση με τα ζωντανά τους, ενώ μαίνονται οι μάχες πέριξ του Τετραχωριού. Μπροστά στην οδυνηρή κατάσταση που διαμορφώνεται τα γυναικόπαιδα κλείνονται στο Κάστρο της Κιάφας. Όμως για λίγο ακόμα. Ο Αύγουστος του 1822 είναι σκληρός κι ανελέητος. Οι Σουλιώτες, μπροστά στον παντελή τους όλεθρο, λόγω της έλλειψης τροφίμων (κυρίως νερού), του λοιμού και της αδυναμίας βοήθειας από τους άλλους Έλληνες επαναστάτες, αναγκάζονται να κλείσουν συμφωνία. Τούτη φορά αναχωρούν για πάντα από το Σούλι. Επιβιβάζονται σε Αγγλικά καράβια στη Σπλάτζα (σημερινή Αμμουδιά Πρέβεζας) και οδηγούνται στην Κεφαλονιά. Οι τελευταίοι πολεμιστές παραδίδουν το Κάστρο της Κιάφας στις 2 Σεπτεμβρίου 1822.

Στη συνέχεια οι Σουλιώτες διασκορπίζονται σε όλη σχεδόν την Ελλάδα αγωνιώντας και πασχίζοντας να βρουν άλλη γη να κατοικήσουν, ενώ οι πολέμαρχοι με τα παλικάρια τους παίρνουν μέρος στον απελευθερωτικό Αγώνα του -21 και πολλοί, πάρα πολλοί, θυσιάζονται. (Μάρκος Μπότσαρης).

Από τότε το Τετραχώρι και τα τέσσερα Σουλιωτοχώρια - Σκαπετοχώρια περιέρχονται στη δικαιοδοσία του μουσουλμάνου Αγά της Παραμυθιάς και κατοικούνται ξανά με αργούς ρυθμούς. Όχι βέβαια από μουσουλμάνους, αλλά από Έλληνες Χριστιανούς κτηνοτρόφους, που για διάφορους λόγους, κυρίως για ασφάλεια, καταφεύγουν στον ορεινό και δυσπρόσιτο αυτό ηρωικό τόπο. Υπάρχουν μάλιστα προφορικές μαρτυρίες πως ακόμη και από την Καρδίτσα κατοίκησαν εκεί για λόγους βεντέτας. Τέτοιο παράδειγμα είναι το επώνυμο «Τσιρώνης» στον σημερινό Αυλότοπο.

Η στιγμή της απελευθέρωσης του Σουλίου από το Μουσουλμανικό Ζυγό ήρθε μαζί με αυτήν της Παραμυθιάς στο δεύτερο Βαλκανικό πόλεμο και συγκεκριμένα στις 23 Φεβρουαρίου 1913.

Βαγγέλης Τσιρώνης

Φιλόλογος - Συγγραφέας

Συνέχεια...

Πέμπτη 29 Φεβρουαρίου 2024

Τα "παιδιά της Φρειδερίκης" - Του Θωμά Νούσια

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Φεβρουαρίου 29, 2024 0

Τα "παιδιά της Φρειδερίκης" - Του Θωμά Νούσια

1949, Παιδόπολη Ιωαννίνων. Εμφύλιος, πείνα, ορφάνια, προσφυγιά. Στα πρόσωπα των ρακένδυτων παιδιών είναι αποτυπωμένη όλη η δυστυχία και η φρίκη της εποχής.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960, έβλεπα κάθε Κυριακή να φέρνουν τα κορίτσια της Παιδόπολης και του Ορφανοτροφείου Θηλέων στη Μητρόπολη για εκκλησιασμό. Ντυμένες με ομοιόμορφες στολές, στοιχισμένες σε τριάδες και πάντα μελαγχολικές.

Τα κυριακάτικα απογεύματα τις έβγαζαν βόλτα στην πλατεία. Πάλι με τις στολές και κατά τριάδες σαν να έκαναν παρέλαση. Έβλεπαν εμάς τα άλλα παιδιά που παίζαμε αμέριμνα και τρώγαμε παγωτό στην «Όαση» και το «Διεθνές» με τους γονείς μας και η μελαγχολία τους γινόταν πίκρα.

Η βασίλισσα Φρειδερίκη, που είχε την εποπτεία αυτών των ιδρυμάτων, τα επισκεπτόταν τακτικά και μοίραζε κάτι φτηνά λαστιχένια παπούτσια. Τα παιδιά περνούσαν υποχρεωτικά ένα-ένα μπροστά της, έκαναν βαθιά υπόκλιση-τεμενά και της φιλούσαν το χέρι. Η προπαγάνδα τα μάθαινε να της χρωστάνε ευγνωμοσύνη και να τη θεωρούν μητέρα τους. Λες και ό,τι έδινε το πλήρωνε από την τσέπη της και όχι από το υστέρημα των πάμφτωχων τότε Ελλήνων.

Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του Μουσείου Μπενάκη. Ξεχωρίζουν οι σημερινοί ογδοντάρηδες Κώστας Κουκούμης (με το σακάκι), Χριστόφορος Παπακώστας (με τον τροβά), Ελένη Σκούτερη (με τα χέρια σταυρωμένα).

ΘΩΜΑΣ ΝΟΥΣΙΑΣ

ΠΗΓΗ: katoci.blogspot.com

Συνέχεια...