Θεσπρωτικοί Αντίλαλοι: ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΙΣΤΟΡΙΚΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 4 Μαΐου 2024

Πάσχα στην Κέρκυρα, πάρκινγκ στην Ηγουμενίτσα...

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαΐου 04, 2024 0

Πάσχα στην Κέρκυρα, πάρκινγκ στην Ηγουμενίτσα...

Εντυπωσιακές είναι οι εικόνες κάθε Πασχαλιά από το πανέμορφο νησί της Κέρκυρας, όπου δημιουργείται ένα εντυπωσιακό σκηνικό με τον επιτάφιο, τη λιτανεία με τις φιλαρμονικές και κυρίως με το έθιμο των μπότηδων.

Ωστόσο, οι χιλιάδες κόσμου που συνωστίζονται στην πόλη της Κέρκυρας δεν καταφέρνουν όλοι να πάρουν μαζί τους στο νησί τα οχήματά τους, αλλά τα παρκάρουν κακήν κακώς στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας και στους γύρω παράδρομους, με αποτέλεσμα να ασφυκτιά η πόλη και οι μόνιμοι κάτοικοι, αλλά και οι επισκέπτες των εορτών να δυσανασχετούν.

Το μεγάλο κύμα των εκδρομέων καταφθάνει στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας την Μεγάλη Πέμπτη, ενώ η ροή συνεχίζεται μέχρι και το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου.

Αρκετοί από τους εκδρομείς, είτε επειδή φοβούνται ότι δεν θα μπορούν να κινηθούν με άνεση με τα οχήματά τους στην πόλη της Κέρκυρας, δεδομένου ότι γίνεται το αδιαχώρητο, είτε επειδή δεν θέλουν να πληρώσουν τα ναύλα για το πλοίο, επιλέγουν να αφήσουν τα ΙΧ τους στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας ή στους γύρω δρόμους και να μεταβούν πεζοί στο Νησί.

Αυτό όμως δημιουργεί σοβαρό κυκλοφοριακό πρόβλημα στην πόλη της Ηγουμενίτσας, δεδομένου ότι αυτές ειδικά τις ημέρες, αρκετοί είναι οι επισκέπτες στην περιοχή, αλλά αρκετοί είναι και οι ταξιδιώτες από το λιμάνι εξωτερικού, αλλά και προς Αλβανία.

Κάποια λύση δεν έχει δοθεί μέχρι στιγμής. Φέτος ο ΟΛΗΓ, άνοιξε ένα τμήμα του λιμανιού για στάθμευση των οχημάτων των ταξιδιωτών, δεδομένου ότι δεν εξυπηρετούσε κάποια λιμενική δραστηριότητα.

Ωστόσο, ούτε αυτό φάνηκε αρκετό για να αποσυμφορηθεί η κατάσταση. Ακόμη κι αν κάποιος ιδιοκτήτης δεχθεί μια κλήση από την τροχαία, το πρόστιμο δεν ξεπερνά τα 40 ευρώ, οπότε για στάθμευση 4 ημερών φαίνεται ένα λογικό ποσό...!

Λύσεις μπορούν να βρεθούν, όταν όμως σε μια πόλη ο οργανισμός λιμένα δεν έχει επικοινωνία ούτε με το Δήμο, ούτε καν με την αστυνομική διεύθυνση (της οποίας πριν λίγες ημέρες απομάκρυνε τα οχήματα έξωθεν του αστυνομικού μεγάρου) τότε, θα συνεχίζουμε να βλέπουμε εικόνες που προσβάλλουν την περιοχή.

Κι αντί να αποτελεί η περιοχή μας τόπος προορισμού, θα είναι απλώς ένα απέραντο πάρκινγκ...!

Συνέχεια...

Πέμπτη 21 Μαρτίου 2024

Αντ. Μπέζας: "Οι Βλάχοι και οι διαλέξεις της κας Μαρίας Ευθυμίου.."! (+BINTEO)

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαρτίου 21, 2024 0

Αντ. Μπέζας: "Οι Βλάχοι και οι διαλέξεις της κας Μαρίας Ευθυμίου.."! (+BINTEO)

Ο Φιλοπρόοδος Όμιλος Ηγουμενίτσας (ΦΟΗ) και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας διοργάνωσαν πρόσφατα, στη αίθουσα πολλαπλών χρήσεων στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας, διάλεξη της ομότιμης καθηγήτριας Ιστορίας του ΕΚΠΑ κας Μαρίας Ευθυμίου με θέμα «Κεντρικά Σημεία της Ιστορίας του Ελληνισμού». Δεν μπόρεσα να παρευρεθώ, παρακολούθησα όμως ολόκληρο το σχετικό video.

Η διάλεξη, (τετράωρης διάρκειας), ήταν εξαιρετική και αντιλαμβάνομαι ότι καθήλωσε το κοινό που γέμισε ασφυκτικά τη μικρή όπως αποδείχθηκε αίθουσα πολλαπλών χρήσεων «Σωτήρης Δάκαρης». Αντίστοιχη εκδήλωση, πραγματοποιήθηκε το ίδιο χρονικό διάστημα και στην Κόνιτσα.

Η κα Ευθυμίου έχει μια αμεσότητα στο ύφος της και αφηγείται τα ιστορικά γεγονότα σαν να αφηγείται ένα παραμύθι σε μικρά παιδιά. Αυτός ο τρόπος της τα κάνει πιο «εύπεπτα» και ευκολονόητα ιδίως απ’ αυτούς που δεν έχουν ειδικές γνώσεις. Ταυτόχρονα, στην αφήγησή της έχει ένα προσωπικό ύφος θαυμαστής απλότητας, μέσα από το οποίο μεταξύ «αστείου και σοβαρού» καταφέρνει να περιγράφει με καυστικότητα και διδακτικότητα τα «εθνικά μας ελαττώματα» και γι’ αυτό είναι σπουδαία η διαφώτιση που κάνει.

Υπάρχει όμως ένα θέμα στα όσα ισχυρίζεται για τους Βλάχους (βλέπε το σχετικό απόσπασμα από το video)... Τους χαρακτηρίζει, χωρίς να είναι, ως λαό και δηλώνει ότι από πεποίθηση δεν γράφουν τα «βλάχικα», ερχόμενη σε αντίθεση με όλους τους έγκριτους μελετητές του λεγόμενου «βλάχικου ζητήματος».

Η ανιστόρητη αυτή αναφορά γίνεται γιατί η κα Ευθυμίου κάνει μια γενική διάλεξη Ιστορίας στηριζόμενη στη βασική βιβλιογραφία και δεν περιγράφει με λεπτομέρεια τα γεγονότα, παρά μόνο όσα λένε οι αρχικές πηγές. Οι αρχικές πηγές της Βιέννης μιλούν όντως για Γραικούς και Βλάχους, αλλά αυτό δεν ισχύει και είναι ένα μεγάλο λάθος που το πληρώσαμε και εξακολουθούμε να το πληρώνουμε ακόμη ακριβά. Το «βλάχικο ζήτημα» είναι πιο περίπλοκο και θέλει ιδιαίτερη προσοχή γιατί δημιουργούνται συγκεχυμένες εντυπώσεις.

Αγνοεί ή παραλείπει την προπαγάνδα του 19ου και του 20ου αιώνα και μιλάει για τους Βλάχους αγνοώντας τις μελέτες που έγιναν την ίδια περίοδο για την καταγωγή τους. Ίσως θα πρέπει στο σημείο αυτό να μελετήσει το έργο του αείμνηστου Αχιλλέα Λαζάρου για να καταλάβει το πρόβλημα. Ή, θα πρέπει να μιλάει πιο εκτεταμένα για τους Βλάχους ή να μη μιλάει καθόλου! Αλλά το τελευταίο φαντάζομαι ότι δεν μπορεί να συμβεί αφού αναφερόμενη στους Ηπειρώτες Εθνικούς Ευεργέτες αναγκάζεται υποχρεωτικά να επανέλθει στους Βλάχους χωρίς όμως να λέει τη σωστή φράση, η οποία θα ήταν:

"Ναι, από πεποίθηση δεν έγραφαν τα βλάχικα οι βλαχόφωνοι αλλά από την πεποίθηση ότι είναι ΕΛΛΗΝΕΣ. Έγραφαν ελληνικά και δεν χρειάζονταν γραπτά τα «βλάχικα», τα οποία ελεύθερα μιλούσαν και συνεχίζουν να μιλούν ενδοοικογενειακά και ενδοκοινοτικά".

Αυτό έπρεπε να πει και θα αποστόμωνε τους πάντες! Άλλωστε, σε ποιους να υποβάλλουν γραπτά κείμενα στα βλάχικα; Στους Οθωμανούς ή στο Πατριαρχείο που ήταν υπεύθυνο για την επικοινωνία του Σουλτάνου με τους ορθόδοξους χριστιανούς και που όπως η ίδια ανέφερε, είχε ανέκαθεν ως μοναδική επίσημη γλώσσα τα ελληνικά;

Ακόμη, όταν μιλάει για τους λόγιους στη Βιέννη που επιχείρησαν να γράψουν τα «βλάχικα», θα πρέπει να αναφέρει ότι η απόπειρα αυτή έγινε με τη χρήση του ελληνικού αλφαβήτου και μόνο οι ρουμανίζοντες λόγιοι, (πράκτορες το πιθανότερο της Ρουμανίας), κατασκεύασαν το λατινο-ρουμάνικο αλφάβητο και διάφορα άλλα.

Με εκτίμηση στο επιστημονικό της κύρος θα της ζητήσω να είναι πιο προσεκτική στις αναφορές της για τους Βλάχους, κυρίως τη σημερινή εποχή, γιατί η προσπάθεια εγγραμματισμού των «βλάχικων» με λατινικούς χαρακτήρες ξεκίνησε από το εξωτερικό και όχι από τους Βλάχους της Ελλάδας, οι οποίοι στη μεγάλη τους πλειοψηφία γνωρίζουν τί ακριβώς «παίζεται» και αρνούνται να την υιοθετήσουν!

Το γεγονός ότι υπάρχουν στο εσωτερικό της πατρίδας μας συνοδοιπόροι ξένων συμφερόντων, αποδεικνύει για ακόμη μια φορά αυτό που η ίδια διατυπώνει στις διαλέξεις της, ότι είμαστε δηλαδή ένας μοναδικός και χαρισματικός λαός αλλά με σοβαρά «εθνικά ελαττώματα» που μας στερούν τη θέση που μας αξίζει στο παγκόσμιο «γίγνεσθαι».

Είμαι βέβαιος ότι η δημιουργία λανθασμένων εντυπώσεων για τους βλαχόφωνους Έλληνες δεν είναι στις προθέσεις της, όμως αν δεν προσεγγίσει το ζήτημα με μεγαλύτερη επιστημονική τεκμηρίωση, θα δημιουργούνται, δυστυχώς, σκιές στη σημαντική προσπάθεια που κάνει!

Συνέχεια...

Παρασκευή 8 Μαρτίου 2024

Να επανέλθει το όνομα Οσδίνα στο χωριό Πέντε Εκκλησιές Παραμυθιάς...

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαρτίου 08, 2024 0

Να επανέλθει το όνομα Οσδίνα στο χωριό Πέντε Εκκλησιές Παραμυθιάς...

Του π. Ηλία Μάκου

Ο παλαιός, επί βυζαντινών χρόνων, οχυρωμένος οικισμός της Οσδίνης (Οσδίνα), κατά τους αρχαιολόγους Ουζντίνα, είχε δώσει το όνομά του στο χωριό, που σήμερα ονομάζεται Πέντε Εκκλησιές (οι εκκλησιές του χωριού δεν είναι πέντε, αλλά δεκατέσσερις), καθώς βρισκόταν στη νότια περιοχή του.

Το όνομα του χωριού ως Οσδίνα, αυτό χρησιμοποιούν ακόμη και τώρα οι κάτοικοι, στα μέσα του 20ου αιώνα καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από το σημερινό Πέντε Εκκλησιές.

Ορισμένοι στη Θεσπρωτία κρίνουν ότι είναι ιστορικά ορθό και δίκαιο να επανέλθει το όνομα Οσδίνα, καθώς στην περιοχή διασώζονται αρχιτεκτονικά επιτεύγματα από την κλασική-ελληνιστική έως τη μεταβυζαντινή περίοδο.

Οι Πέντε Εκκλησιές, όπως και η Νεράιδα, στην ίδια γεωγραφική ενότητα, είναι χωριό, που φέρει ιστορία, γι' αυτό και το όνομά του θα πρέπει να αποτυπώνει και να αντανακλά αυτή την ιστορία.

ΔΙΠΛΟ ΤΕΙΧΟΣ

Ο οικισμός της Οσδίνας είναι πυκνοδομημένος, με στενά δρομάκια επικοινωνίας και λιθόστρωτα καλντερίμια. Στο λόφο διασώζεται διπλό τείχος.

Το πρώτο τείχος είναι αρχαίο, ενώ το δεύτερο περιέκλειε τη βυζαντινή πόλη, η οχύρωση της οποίας καταστράφηκε από τους Τούρκους. Ο οικισμός ήκμασε στα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας, αλλά τον 18ο αιώνα εγκαταλείφθηκε και ο χρόνος τον μετέτρεψε σε ερειπιώνα.

Δεν είναι γνωστό πότε κατοικήθηκε για πρώτη φορά ο χώρος.

Στην κορυφή όμως του λόφου υπάρχει αρχαία ακρόπολη έκτασης 0,50 εκταρίων με ψευδοϊσοδομικό τείχος. Ο οχυρός οικισμός φαίνεται ότι καταστρέφεται το 167 π.Χ. από τους Ρωμαίους. Από την πρώιμη βυζαντινή περίοδο δεν υπάρχουν πληροφορίες ούτε έχουν εντοπιστεί μνημεία.

ΔΥΝΑΜΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ

Στους μέσους βυζαντινούς χρόνους και σύμφωνα με τις νέες στρατηγικές επιλογές του βυζαντινού κράτους, μπροστά στην απειλή των Σλάβων, των Αράβων και των Φράγκων, φαίνεται ότι επισκευάζονται τα τείχη. Στην οχυρή τοποθεσία, που ελέγχει την κοιλάδα του Καλαμά, αναπτύσσεται ένας δυναμικός οικισμός, ο οποίος πιθανότατα για ένα διάστημα φιλοξενούσε την έδρα της επισκοπής Φωτικής.

Την υστεροβυζαντινή περίοδο αλλά και τους πρώτους χρόνους της τουρκοκρατίας ο οικισμός ακμάζει. Τα γεφύρια επισκευάζονται και νέοι ναοί οικοδομούνται. Στην Στην Οσδίνα ή Ουζντίνα έχει ιδιόκτητους ελαιώνες το πρώτο μισό του 16ου αι. η μονή Βαρλαάμ των Μετεώρων.

Κατά τη διάρκεια του μεγάλου εξισλαμισμού του πρώτου μισού του 18ου αι. αλλά και των διαρκών ταραχών αυτής της περιόδου, η Οσδίνα εγκαταλείπεται. Οι Οσδινιώτες σκορπίζονται στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, ενώ Τουρκαλβανοί αγάδες της Θεσπρωτίας γίνονται κύριοι του οικισμού και τσιφλικάδες της περιοχής.

ΠΟΛΗ ΜΕΣΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ

Σύμφωνα με τον καθηγητή Σ. Δάκαρη, η αρχαία κώμη ήταν μέσου μεγέθους με ακρόπολη 0,10-0,50 εκταρίων και με πληθυσμό γύρω στους 500 κατοίκους. Το ψευδοϊσοδομικό τείχος περιτρέχει όλες τις πλευρές. Λείψανά του διακρίνονται ακόμα στην απόκρημνη δυτική πλευρά, ενώ στην ομαλή ανατολική πλευρά διακρίνονται ίχνη τετράγωνου πύργου. Δύο πύλες είναι ακόμα ορατές. Μία μεγάλη στη βορινή πλευρά -μάλλον η κεντρική- και άλλη μία μικρότερη στη νότια, κοντά στο ποτάμι. Ένα αρχαίο γεφύρι πρέπει να υπήρχε στη θέση νεότερου, του 1628, κάτω ακριβώς από τον οικισμό.

Αρχαία ιερά δεν έχουν εντοπιστεί, είναι όμως πιθανόν οι ναοί της Παναγίας και των Ταξιαρχών να έχουν κτιστεί στη θέση αρχαίων ιερών, αν λάβει κανείς υπόψη του την τετράγωνη στήλη που σώζεται στο γυναικωνίτη των Ταξιαρχών και τους μεγάλους δόμους που χρησιμοποιήθηκαν για το κτίσιμο του ναού της Παναγίας.

Ο βυζαντινός οικισμός, σε έκταση και πυκνότητα πληθυσμού, ξεπερνά κατά πολύ τον αρχαίο. Τα σπίτια υπερβαίνουν το τείχος και φθάνουν μέχρι τη βάση του λόφου.

Η περίμετρος του βυζαντινού τείχους ταυτίζεται με εκείνη του αρχαίου μόνο στη νότια πλευρά. Στη βορινή έχει υποχωρήσει περίπου 40 μ. προς νότον. Τα λείψανα του διακρίνονται σε όλες τις πλευρές και σώζονται σε διαφορετικό πάντα ύψος. Είναι ασβεστόκτιστο, πλάτους 1.50 μ. Στην τοιχοδομία χρησιμοποιήθηκαν πλακοειδείς ασβεστόλιθοι και παρεμβαλλόμενα σε αραιά διαστήματα κεραμίδια.

Ο πυκνοδομημένος οικισμός καλύπτει ολόκληρη σχεδόν την επιφάνεια του λόφου. Τα μονώροφα και διώροφα σπίτια εκμεταλλεύονται κάθε τετραγωνικό μέτρο επιφάνειας και αφήνουν μεταξύ τους μόνο στενά στριφογυριστά δρομάκια με καλντερίμι. Όλα τα σπίτια είναι ερειπωμένα, πολλά όμως σώζονται σε ύψος που ξεπερνά τα 2-4 μ. Τα περισσότερα είναι χτισμένα με ξερολιθιά ενώ σε άλλα έχει χρησιμοποιηθεί ως συνδετικό κονίαμα το χώμα. Στο ισόγειο διακρίνονται δύο ή και τρία δωμάτια, ενώ αντίστοιχα ήταν πιθανώς και τα δωμάτια του ορόφου. Μικρά ορθογώνια ανοίγματα στο πάχος της τοιχοποιίας, ύψους 0,60-0,65 μ. -οι λεγόμενες σκαλεθούρες- χρησίμευαν ως χώροι αποθήκευσης-ψύξης.

ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

Το κέντρο της κοινωνικής ζωής του οικισμού βρίσκεται μεταξύ των ναών της Παναγίας και των Ταξιαρχών, αφού το πλάτωμα που βρίσκεται μεταξύ των δύο οικοδομημάτων ήταν αρκετό για να καλύψει τις κοινωνικές δραστηριότητες των κατοίκων. Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί στην περιοχή της Ουζντίνας εννέα ναοί και μία σκήτη.

Οι τέσσερις βρίσκονται μέσα στον οικισμό και οι υπόλοιποι στη γύρω περιοχή. Οι ναοί του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Ιωάννου είναι τελείως κατεστραμμένοι, κατασκευασμένοι με ξερολιθιά, με τρίπλευρες αψίδες και μήκος ο πρώτος 17 μ., ενώ ο δεύτερος 9 μ.

Η σκήτη του Αγίου Νικολάου αποτελείται από μικρό σπήλαιο στη δεξιά απόκρημνη όχθη του Καλαμά, την οποία μόνο «εξασκημένοι στους κρημνούς θυπόλυτοι πόδες» μπορούν να επισκεφθούν. Ελάχιστα ίχνη τοιχογραφιών στο Ιερό Βήμα μαρτυρούν την ιερότητα του χώρου. Εκτός από τους ναούς των Ταξιαρχών και της Παναγίας, οι υπόλοιποι είτε είναι ερειπωμένοι, είτε έχουν υποστεί μεγάλες επεμβάσεις.

Συνέχεια...

Τετάρτη 6 Μαρτίου 2024

Καθήλωσε το κοινό στην Ηγουμενίτσα η καθηγήτρια ιστορίας Μαρία Ευθυμίου (+ΒΙΝΤΕΟ)

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαρτίου 06, 2024 0

Καθήλωσε το κοινό στην Ηγουμενίτσα η καθηγήτρια ιστορίας Μαρία Ευθυμίου (+ΒΙΝΤΕΟ)

Ο κύκλος των εκδηλώσεων του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηγουμενίτσας για το 2024 ξεκίνησε με την ενδιαφέρουσα διάλεξη της Ομότιμης Καθηγήτριας Ιστορίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, κας. Μαρίας Ευθυμίου, με θέμα “Κεντρικά Σημεία της Ιστορίας του Ελληνισμού”.

Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τον Φιλοπρόοδο Όμιλο Ηγουμενίτσας (ΦΟΗ) σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας και πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 5 Μαρτίου στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων «Σωτήρης Δάκαρης» στο ισόγειο του μουσείου Ηγουμενίτσας.

Στην κατάμεστη αίθουσα, (δυστυχώς στην πόλη μας δεν υπάρχει μια αίθουσα εκδηλώσεων σωστών προδιαγραφών) ήταν ένα ταξίδι στα 3.500 χρόνια καταγεγραμμένης ιστορίας του ελληνισμού με αναφορά στους σημαντικούς σταθμούς που διαμόρφωσαν την ιστορική ταυτότητά του.

Η εκδήλωση ήταν υπό την αιγίδα του Δήμου Ηγουμενίτσας.

(εικονοληψία - Βαγγέλης Χαλμαντζής)

Συνέχεια...

Το Σούλι μετά την κατάκτησή του από τον Αλή Πασά - Του Βαγγέλη Τσιρώνη

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Μαρτίου 06, 2024 0

Το Σούλι μετά την κατάκτησή του από τον Αλή Πασά - Του Βαγγέλη Τσιρώνη

Όπως είναι γνωστό, το Σούλι υποτάχτηκε στον Αλή Πασά στις 12 Δεκεμβρίου του 1803 (παλαιό ημερολόγιο) ύστερα από συμφωνία. Αργότερα την ίδια μέρα (κατά τις περισσότερες πηγές) συντελέστηκε η ηρωική θυσία του καλόγερου Σαμουήλ στο Κούγκι. Ακολούθησαν τα τραγικά γεγονότα στο Ζάλογγο (16-Δεκεμβρίου-1803), η σφαγή και ένα «δεύτερο Ζάλογγο» πολλών Σουλιωτών, ανδρών και γυναικών, στη μονή Σέλτσου και στα θολά νερά του Αχελώου στα Άγραφα, στις 23 Απριλίου 1804.

Και κάτι ακόμη που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό: στις αρχές του του 1804 ο Αλής, ερήμωσε και το Σουλιωτοχώρι «Γλαβίτσα» (Αυλότοπος σήμερα), σε αντίποινα για τη μεγάλη προσφορά του στους πολέμους εναντίον του. Αιχμαλώτισε «εβδομήντα άντρες και πολλά γυναικόπαιδα» -δηλαδή σχεδόν όλους τους κατοίκους, πλην των γερόντων- τους οδήγησε στα Γιάννενα και στη συνέχεια (εκτός από λίγες νέες κοπέλες που προόρισε για τα χαρέμια του) στα χτήματά του στην Κλεισούρα της Αλβανίας και στο κάστρο της Πρεμετής. Εκεί δούλευαν υπό τις πλέον απάνθρωπες συνθήκες μέχρι τον τελικό αφανισμό τους. Ήταν κι αυτό ένα από τα περίφημα «Τάγματα Εργασίας» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Αφού λοιπόν το Σούλι υποδουλώθηκε, οι Σουλιώτες εξορίστηκαν ανά την Ελλάδα (κυρίως στα Επτάνησα) και έμεναν με τον πόθο της επιστροφής στην αγαπημένη τους Πατρίδα.

Στο μεταξύ, στου Σουλιού την «ολόμαυρη ράχη», όπου πια «περπατούσε η δόξα μονάχη», ο Αλή Πασάς, μέσα στην παραζάλη και τον άκρατο εγωισμό της νίκης, ξεκίνησε το επόμενο σχέδιο. «Να μην καπνίσει ποτέ πια η καμινάδα στο Τζαβελαίικο», όπως έλεγε ο ίδιος. Δηλαδή, να μην ξαναγυρίσουν ποτέ πίσω οι Σουλιώτες. Είχε την αίσθηση πως θα είναι για πάντα ο Μεγάλος Βεζίρης. Ακόμη και ο νέος Σουλτάνος! Παρότι έξυπνος άνθρωπος και αρκετά ηλικιωμένος (ήταν τότε 65 ετών) δεν έλαβε υπόψη του αυτό που οι σοφοί Αρχαίοι Έλληνες είχαν διδάξει πως «άλλαι αι βουλαί των ανθρώπων και άλλα ο Θεός κελεύει».

Για το σκοπό αυτό, στις αρχές του 1805, έφερε και εγκατέστησε 200 μουσουλμανικές κτηνοτροφικές οικογένειες, μαζί με τα κοπάδια τους, από την ορεινή Λιαπουριά της Αλβανίας (στα νότια της Αυλώνας της Βορείου Ηπείρου). Τους λεγόμενους Ζουλακιώτες. Ταυτόχρονα άρχισε την κατασκευή ενός νέου και τρανού Κάστρου επάνω στη θέση του πολύ μικρότερου και κατεστραμμένου των Σουλιωτών στον λόφο της Κιάφας και στα πρότυπα του μεγαλοπρεπούς Κάστρου των Ιωαννίνων. Προς τούτο έφερε ειδικούς αρχιτέκτονες και πλήθος μαστόρων και εργατών. Μέσα στο κάστρο έχτισε τζαμί, κατοικίες, αποθήκες, ζεματίστρες, κελιά, πηγάδια καθώς και μια πολυτελή καλοκαιρινή κατοικία για την αφεντιά του. Μάλιστα, όπως αναφέρουν γραπτές πηγές, ο ίδιος είχε διαμείνει εκεί τουλάχιστον δύο φορές. Ακόμη η εκκλησία του Αγίου Δονάτου μετατράπηκε σε τζαμί και χτίστηκε μιναρές. Πράγμα που σημαίνει πως από τις πρώτες φροντίδες του ήταν να ικανοποιήσει τις θρησκευτικές ανάγκες των νέων κατοίκων.

Σχετικά με τις κατοικίες των Ζουλακιωτών Λιάπηδων δεν υπάρχουν σαφείς γραπτές αναφορές. Όμως είναι προφανές και λογικό πως κατοίκησαν τα πιο στέρεα και πιο ευρύχωρα σπίτια των Σουλιωτών του Τετραχωρίου (Σούλι, Κιάφα, Σαμονίβα Αβαρίκος). Εξάλλου είναι γνωστό πως οι μουσουλμανικές οικογένειες ήταν κατά κανόνα πολυμελείς, όπως και σήμερα. Αυτό επιτάσσει και το Κοράνι.

Για την κατάσταση που επικρατούσε στο Σούλι τα χρόνια εκείνα διαθέτουμε μια σημαντική ιστορική πηγή και αυθεντική μαρτυρία. Είναι τα «Απομνημονεύματα του Γέροντος Σουλιώτου Αγωνιστού εικοσιένα», όπως τα κατέγραψε ο Κερκυραίος λόγιος (Ιω.) Δούσμανης και τα διέσωσε ο Γιάννης Βλαχογιάνννης στα Ιστορικά του Αρχεία. Πρόκειται για τον Σπύρο Τζίπη, με καταγωγή από το Τσαγγάρι, ο οποίος γεννήθηκε στο Κούγκι τα χρόνια της πολιορκίας του (1800 – 1803) από το γιο του Αλή Βελή Πασά. Γράφει λοιπόν ο Γέρο Τζίπης: «Ήμουν 15 χρόνων όταν από τους Κορφούς (Κέρκυρα) επήγαμε στο Σούλι. Ευρήκαμε τότε το Σούλι μας, το χωριό, γκρεμισμένο, ερείπια, καθώς και τα καλύτερα χωριά, όλα γκρεμισμένα, την Σαμονίβα, την Κιάφα, το Ναβαρίκο. Το Σούλι…ο Αλή Πασιάς το έκαμε κάστρο για να εμποδίσει τους Σουλιώτας να ματαπάρουν την πατρίδα και να ματακάνουν πάλι εκείνα που είχαν κάμει εναντίον στους εχθρούς των. Μονάχα στη Γλαβίτσα (σημ. Αυλότοπος) μάς άφηναν τόπους να κατοικήσωμε, να δουλεύσωμε για να ζήσωμε μεις και όλες οι φαμιλιές. Αλλά πώς εζούσαμεν… Θεός φυλάξοι!...»

Τούτο σημαίνει πως τα σπίτια των Σουλιωτών στο Τετραχώρι καταστράφηκαν είτε από τον Τουρκαλβανικό στρατό (το πιθανότερο) είτε από φανατισμένους Λιάπηδες. Και φυσικά, πριν καταστραφούν, λεηλατήθηκαν.

Σχετικά με την αναφορά του Γέρο Τζίπη στη «Γλαβίτσα», τούτο, σε μεγάλο βαθμό, δικαιολογείται γιατί το χωριό είχε ερημωθεί ήδη από το 1804, όπως προαναφέρθηκε, και άρα υπήρχε η δυνατότητα κατοίκησης. Το γεγονός αυτό της ερήμωσης του χωριού της Γλαβίτσας καταγράφεται από τον αείμνηστο Αυλοτοπίτη ευπατρίδη συγγραφέα Ελευθέριο Χ. Διαμάντη, ο οποίος στηρίχτηκε σε γραπτές πηγές του Leake (Άγγλος περιηγητής), του Πουκιεβίλ (Γάλλος πρόξενος στα Γιάννενα και περιηγητής) και του John Philip Morier (γενικός πρόξενος της Μεγάλης Βρετανίας στη Θεσσαλονίκη).

Στα 1820 ο Αλή Πασάς, καθώς κηρύχτηκε «φιρμανλής» (προδότης) από τον Σουλτάνο και πολιορκήθηκε από τον αρχιστράτηγο Χουρσίτ Πασά, ζήτησε τη βοήθεια των Σουλιωτών. Εκείνοι δέχτηκαν με το όρο να επιστρέψουν στα αγαπημένα τους χώματα. Και πράγματι, στις 12 Δεκεμβρίου του 1820 επέστρεψαν από την Κέρκυρα χίλιοι περίπου (πολεμιστές κατά κύριο λόγο με τις οικογένειές τους) υπό τους Νότη και Μάρκο Μπότσαρη. Οι Σουλιώτες, αφού σε τέσσερις μέρες έδιωξαν τους Ζουλακιώτες, κατέλαβαν το καινούριο Κάστρο της Κιάφας. Από την ώρα εκείνη όλο και πιο πολλοί κάτοικοι επέστρεφαν στο Σούλι και στα χωριά με τη χαρά και την ελπίδα πως δεν θα ξαναφύγουν ποτέ. Μαζί τους ήταν βέβαια και ιερείς για τις θρησκευτικές τους ανάγκες. Σχετικά με τη διαμονή τους, αρκετοί έμεναν στις υποδομές του κάστρου, άλλοι στα σπίτια που δεν είχαν υποστεί πολλές ζημιές και άλλοι σε καλύβες που έφτιαξαν τότε. Στο μεταξύ από τις πρώτες τους πράξεις ήταν να γκρεμίσουν το τζαμί στο Κάστρο καθώς και τον μιναρέ στον Άγιο Δονάτο.

Στις 24 Ιανουαρίου του 1822 ο Αλής δολοφονείται και κύριος της κατάστασης καθίσταται ο Χουρσίτ, ο οποίος προτείνει στους Σουλιώτες πολέμαρχους συμφωνία ειρήνης. Αυτοί όμως την απορρίπτουν. Μαζί τους και οι πολέμαρχοι των έντεκα χωριών της ομοσπονδίας, και των τεσσάρων Σκαπετοχωριών (Κορύστιανη, Τσαγγάρι, Κουκουλιοί, Γλαβίτσα). Έτσι αρχίζουν ξανά σκληρές και πολυαίμακτες μάχες. Τώρα στους υπάρχοντες Σουλιώτες μαχητές προστίθενται και πολλά παλικάρια από τα γύρω Σουλιωτοχωριά. Ώστε ο συνολικός αριθμός τους ανέρχεται πάνω από 2000. Στις 15-16 Μαΐου του 1822 τα Οθωμανικά στρατεύματα (22.000 περίπου) έζωσαν το λεκανοπέδιο του Σουλίου από τρεις πλευρές, κλείνοντας όλες τις διαβάσεις και προχωρώντας προς το Τετραχώρι. Προς βορρά από το Σέλωμα του Ποπόβου, ανατολικά από την κορυφογραμμή της Μούργκας και δυτικά-βορειοδυτικά από το Ζαβρούχο. Μπροστά στον μεγάλο κίνδυνο που διαγράφεται, οι Σουλιώτες οπλαρχηγοί (Τζαβελαίοι, Μποτσαραίοι, Δρακαίοι κλπ) καλούν τον πληθυσμό των γύρω χωριών, «τους χωριάτες», με όλα τους τα υπάρχοντα, να συγκεντρωθεί στο Σούλι.

Βρισκόμαστε πια στο καλοκαίρι του 1822. Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες ο πληθυσμός τώρα στο Τετραχώρι φτάνει στις 15.000. Πολλοί από αυτούς διαμένουν σε παλιά κι ερειπωμένα σπίτια, σε καλύβες, σε σκηνές ή έξω στη φύση με τα ζωντανά τους, ενώ μαίνονται οι μάχες πέριξ του Τετραχωριού. Μπροστά στην οδυνηρή κατάσταση που διαμορφώνεται τα γυναικόπαιδα κλείνονται στο Κάστρο της Κιάφας. Όμως για λίγο ακόμα. Ο Αύγουστος του 1822 είναι σκληρός κι ανελέητος. Οι Σουλιώτες, μπροστά στον παντελή τους όλεθρο, λόγω της έλλειψης τροφίμων (κυρίως νερού), του λοιμού και της αδυναμίας βοήθειας από τους άλλους Έλληνες επαναστάτες, αναγκάζονται να κλείσουν συμφωνία. Τούτη φορά αναχωρούν για πάντα από το Σούλι. Επιβιβάζονται σε Αγγλικά καράβια στη Σπλάτζα (σημερινή Αμμουδιά Πρέβεζας) και οδηγούνται στην Κεφαλονιά. Οι τελευταίοι πολεμιστές παραδίδουν το Κάστρο της Κιάφας στις 2 Σεπτεμβρίου 1822.

Στη συνέχεια οι Σουλιώτες διασκορπίζονται σε όλη σχεδόν την Ελλάδα αγωνιώντας και πασχίζοντας να βρουν άλλη γη να κατοικήσουν, ενώ οι πολέμαρχοι με τα παλικάρια τους παίρνουν μέρος στον απελευθερωτικό Αγώνα του -21 και πολλοί, πάρα πολλοί, θυσιάζονται. (Μάρκος Μπότσαρης).

Από τότε το Τετραχώρι και τα τέσσερα Σουλιωτοχώρια - Σκαπετοχώρια περιέρχονται στη δικαιοδοσία του μουσουλμάνου Αγά της Παραμυθιάς και κατοικούνται ξανά με αργούς ρυθμούς. Όχι βέβαια από μουσουλμάνους, αλλά από Έλληνες Χριστιανούς κτηνοτρόφους, που για διάφορους λόγους, κυρίως για ασφάλεια, καταφεύγουν στον ορεινό και δυσπρόσιτο αυτό ηρωικό τόπο. Υπάρχουν μάλιστα προφορικές μαρτυρίες πως ακόμη και από την Καρδίτσα κατοίκησαν εκεί για λόγους βεντέτας. Τέτοιο παράδειγμα είναι το επώνυμο «Τσιρώνης» στον σημερινό Αυλότοπο.

Η στιγμή της απελευθέρωσης του Σουλίου από το Μουσουλμανικό Ζυγό ήρθε μαζί με αυτήν της Παραμυθιάς στο δεύτερο Βαλκανικό πόλεμο και συγκεκριμένα στις 23 Φεβρουαρίου 1913.

Βαγγέλης Τσιρώνης

Φιλόλογος - Συγγραφέας

Συνέχεια...

Πέμπτη 29 Φεβρουαρίου 2024

Τα "παιδιά της Φρειδερίκης" - Του Θωμά Νούσια

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Φεβρουαρίου 29, 2024 0

Τα "παιδιά της Φρειδερίκης" - Του Θωμά Νούσια

1949, Παιδόπολη Ιωαννίνων. Εμφύλιος, πείνα, ορφάνια, προσφυγιά. Στα πρόσωπα των ρακένδυτων παιδιών είναι αποτυπωμένη όλη η δυστυχία και η φρίκη της εποχής.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960, έβλεπα κάθε Κυριακή να φέρνουν τα κορίτσια της Παιδόπολης και του Ορφανοτροφείου Θηλέων στη Μητρόπολη για εκκλησιασμό. Ντυμένες με ομοιόμορφες στολές, στοιχισμένες σε τριάδες και πάντα μελαγχολικές.

Τα κυριακάτικα απογεύματα τις έβγαζαν βόλτα στην πλατεία. Πάλι με τις στολές και κατά τριάδες σαν να έκαναν παρέλαση. Έβλεπαν εμάς τα άλλα παιδιά που παίζαμε αμέριμνα και τρώγαμε παγωτό στην «Όαση» και το «Διεθνές» με τους γονείς μας και η μελαγχολία τους γινόταν πίκρα.

Η βασίλισσα Φρειδερίκη, που είχε την εποπτεία αυτών των ιδρυμάτων, τα επισκεπτόταν τακτικά και μοίραζε κάτι φτηνά λαστιχένια παπούτσια. Τα παιδιά περνούσαν υποχρεωτικά ένα-ένα μπροστά της, έκαναν βαθιά υπόκλιση-τεμενά και της φιλούσαν το χέρι. Η προπαγάνδα τα μάθαινε να της χρωστάνε ευγνωμοσύνη και να τη θεωρούν μητέρα τους. Λες και ό,τι έδινε το πλήρωνε από την τσέπη της και όχι από το υστέρημα των πάμφτωχων τότε Ελλήνων.

Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του Μουσείου Μπενάκη. Ξεχωρίζουν οι σημερινοί ογδοντάρηδες Κώστας Κουκούμης (με το σακάκι), Χριστόφορος Παπακώστας (με τον τροβά), Ελένη Σκούτερη (με τα χέρια σταυρωμένα).

ΘΩΜΑΣ ΝΟΥΣΙΑΣ

ΠΗΓΗ: katoci.blogspot.com

Συνέχεια...

To Γυμνάσιο Παραμυθιάς το μοναδικό της Θεσπρωτίας από το 1918 έως το 1945!

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Φεβρουαρίου 29, 2024 0

To Γυμνάσιο Παραμυθιάς το μοναδικό της Θεσπρωτίας από το 1918 έως το 1945!

Το Γυμνάσιο Παραμυθιάς, που πρωτολειτούργησε το 1918 υπήρξε ως το 1945 το μοναδικό Γυμνάσιο του νομού Θεσπρωτίας.

Από το 1971, όπου αριθμούσε 1.400 περίπου μαθητές, άρχισε να φθείνει, καθώς κατά την περίοδο αυτή άρχισε να κορυφώνεται η μετανάστευση προς το εξωτερικό, αλλά και προς διάφορες πόλεις της Ελλάδας και κυρίως την Αθήνα..

Ο αριθμός των μαθητών περιορίστηκε αρκετά με την ίδρυση των Μαθητικών Εστιών στην Ηγουμενίτσα και στους Φιλιάτες.

Σύμφωνα με τον αείμνηστο Βασίλη Κραψίτη, "μαθητές καταγόμενοι από την ίδια την πόλη της Παραμυθιάς μεταγράφονται και φοιτούν στα Γυμνάσια Φιλιατών και Ηγουμενίτσας σιτιζόμενοι ή στεγαζόμενοι, λόγω φτώχιας, στις Μαθητικές τους Εστίες".

Τότε, ο Πνευματικός Σύλλογος "Οι Φίλοι του Σουλίου", έθεσε επίμονα το θέμα ίδρυσης και λειτουργίας στην Παραμυθιά Μαθητικής Εστίας.

Αντί αυτού, λόγω έλλειψης σχετικών πιστώσεων, το Εθνικό Ίδρυμα Νεότητας κατέληξε στην εύκολη λύση λειτουργίας στην Παραμυθιά προσωρινού Κέντρου Μαθητικής Εστίας, με τη χρησιμοποίηση των παλιών εγκαταστάσεων, επίπλων και σκευών του εκεί άλλοτε Μητροπολιτικού Γυμνασικαού Οικοτροφείου.

Αλλά το πρόβλημα δεν επιλύθηκε...

Το Γυμνάσιο Παραμυθιάς είχε πολύ καλή φήμη και σπούδασαν σ' αυτό και πρόκοψαν σε διάφορους τομείς της κοινωνίας πολλοί νέοι και πολλές νέες από φτωχά στρώματα.

Εκείνα τα χρόνια, σε αντίθεση με σήμερα, μοναδική ελπίδα, αλλά και πανίσχυρο "όπλο" για αληθινή δημιουργικότητα και επιτυχία ήταν η παιδεία.

Ο σπόρος της παιδείας καθορίζει τους καρπούς της κάθε γενιάς.

Παλαιότερα υπήρχε σχέδιο λεπτομερές για τη διαμόρφωση ολοκληρωμένων ανθρώπων, τώρα η γνώση είναι μια τυφλή δύναμη, αφού δεν συνοδεύεται από την αρετή.

Η ιδεώδης και ιδανική παιδεία πρέπει να στοχεύει αταλάντευτα, όχι μόνο στις "ξηρές" γνώσεις, αλλά και στην αρετή. Έτσι ο νέος θα μπορεί να επιστρατεύσει ποικίλες δυνάμεις μέσα του για να νικήσει, τόσο τις εσωτερικές, όσο και τις εξωτερικές αντιστάσεις, που τον εμποδίζουν να πορευτεί προς τα μπροστά...

Στη σκέψη, σ' αυτή, που σκαρώνει ο νους, οι νίκες της ζωής είναι εύκολες, στην πράξη, όμως, όχι. Γι' αυτό χρειάζεται η δύναμη και η δυναμική της αληθινής παιδείας να βάζει στην ορθή τους διάσταση τα πράγματα και τους στόχους. Η παιδεία με την ποιότητά της πρέπει να είναι κίνητρο για την αύξηση των πράξεων ευνομίας και όχι ανομίας.

Σ' αυτό το πλαίσιο ισχύει η σκέψη του Πρωταγόρα: «Είναι αισχρό να μην πω ότι η σοφία και η επιστήμη είναι το πιο δυνατό από τα ανθρώπινα πράγματα».

π. Ηλίας Μάκος

Συνέχεια...

Παρασκευή 23 Φεβρουαρίου 2024

Ξεκίνησαν οι εκδηλώσεις για τα 111 χρόνια από την Απελευθέρωση της Πάργας

ΠΑΡΓΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Φεβρουαρίου 23, 2024 0

Ξεκίνησαν οι εκδηλώσεις για τα 111 χρόνια από την Απελευθέρωση της Πάργας

Με τη δοξολογία η οποία τελέστηκε στον Ι.Ν Αγίων Αποστόλων, την επιμνημόσυνη δέηση, την κατάθεση στεφάνων στο μνημείο της Φυγής των Παργινών και την εκφώνηση του πανηγυρικού της ημέρας από τον Φιλόλογο – Εκπαιδευτικό Γεώργιο Τούση ξεκίνησαν οι τριήμερες εκδηλώσεις για την απελευθέρωση της Πάργας.

Στις εκδηλώσεις συμμετείχαν ο Δήμαρχος Πάργας Νίκος Ζαχαριάς, ο Περιφερειακός Σύμβουλός Βαγγέλης Τσοβίλης, ο Προϊστάμενος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Πρέβεζας Ηλίας Μιχάλης, ο Διοικητής της Π/Υ Πάργας Βασίλειος Γιάννος, ο Διοικητής Β’ Λιμενικού Τμήματος Πάργας Πέτρος Κόκορρης, οι Αντιδήμαρχοι Πάργας Αλέξανδρος Δημόπουλος, Θωμάς Κασκάνης και Θεοφάνης Σκάρπος, οι Δημοτικοί Σύμβουλοι Πάργας Βασίλης Γκίζας, Δημήτρης Γκίνης, Αδάμ Καούρης και Αναστάσιος Χάλκης, ο Πρόεδρος Αναστάσιος Παπανικολάου και μέλη της Δημοτικής Κοινότητας Πάργας, εκπρόσωποι του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Πάργας, τοπικών φορέων και Συλλόγων, καθώς και εκπαιδευτικοί και αντιπροσωπίες μαθητών.

Μετά την απελευθέρωση μεγάλου μέρους της Ηπείρου, στις 23 Φεβρουαρίου 1913, τμήμα της στρατιωτικής δύναμης του Αχέροντα με διοικητή τον ανθυπολοχαγό Άγγελο Φέτση μπήκε στην Πάργα. Εκεί ο Τούρκος διοικητής Τζελιάμ Μουλιαζίμη παρέδωσε στον Έλληνα αξιωματικό τα κλειδιά της πύλης του Κάστρου και η Πάργα ενσωματώθηκε στην Ελληνική Επικράτεια.

Οι εκδηλώσεις θα κορυφωθούν με τη Θεία Λειτουργία την Κυριακή 25/2 στον Ι.Ν Αγίου Νικολάου, με την συμμετοχή της Εκκλησιαστικής Χορωδίας Λευκίμμης και την ιστορική αναδρομή από τον Καθηγητή Γιώργο Γαστεράτο, Διδάκτορα Ιστορίας, Μέλος του Ιονίου Πανεπιστημίου.

Συνέχεια...

23 Φεβρουαρίου 1913: Η Ηγουμενίτσα απελευθερώνεται από την Οθωμανική κυριαρχία - Της Μαρίνας Κοσιώρη

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Φεβρουαρίου 23, 2024 0

23 Φεβρουαρίου 1913: Η Ηγουμενίτσα απελευθερώνεται από την Οθωμανική κυριαρχία - Της Μαρίνας Κοσιώρη

Με αφορμή τη σημερινή επέτειο απελευθέρωσης της περιοχής από τον οθωμανικό ζυγό ο Δήμος Ηγουμενίτσας εξέδωσε σχετική ανακοίνωση της αρμόδιας Εντεταλμένης Συμβούλου για θέματα πολιτιστικής κληρονομιάς, κας. Μαρίνας Κοσιώρη:

«Το Φεβρουάριο του 1913, μια σημαντική σελίδα ιστορίας άνοιξε για την Ήπειρο. Ήταν η στιγμή που απελευθερώθηκε, μετά από περίπου πέντε αιώνες βαριάς Oθωμανικής κυριαρχίας. Την περίοδο αυτή απελευθερώθηκε φυσικά και η περιοχή της Ηγουμενίτσας και έκτοτε αρχίζει ουσιαστικά η σύγχρονη ιστορία της.

Η ιστορία της Ηγουμενίτσας βέβαια ξεκινά πολλούς αιώνες πριν, με σημαντικά γεγονότα να πλαισιώνουν το δρόμο της. Κατά την περίοδο της απελευθέρωσής της, προσπαθούσε να βαδίσει τα πρώτα της βήματα σαν οργανωμένη κοινωνία. Στις αρχές του 20ου αιώνα έγιναν οι πρώτες προσπάθειες διαμόρφωσης μιας πόλης - λιμανιού με το όνομα Ρεσαντγιέ, προς τιμή του τότε Σουλτάνου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Ρεσάτ. Οι προσπάθειες αυτές είχαν κινητήριο νου τον Χαμίτ Μπέη, Οθωμανό αξιωματούχο από το Γκραικοχώρι (σημερινό Γραικοχώρι).

Όμως η εξέλιξη αυτή διεκόπη το Φεβρουάριο του 1913, όταν η Ήπειρος απελευθερώθηκε από τον Ελληνικό Στρατό. Τα Γιάννενα απελευθερώθηκαν στις 21 Φεβρουαρίου. Στις 23 Φεβρουαρίου απελευθερώθηκε η Παραμυθιά και στις 26 του ίδιου μήνα οι Φιλιάτες. Στο διάστημα μεταξύ 24 και 26 Φλεβάρη απελευθερώθηκε όλη η περιοχή που σήμερα αποτελεί το Δήμο Ηγουμενίτσας. Το πλέον σημαντικό κέντρο της εποχής εκείνης ήταν το Μαργαρίτι.

Η Ηγουμενίτσα τα πρώτα χρόνια της σύγχρονης ιστορίας της υπήρχε σαν ένα μικρό επίνειο του οικισμού της Γράβας, όπου άραζαν βάρκες και μικρά καΐκια. Στο σημείο αυτό λειτουργούσε υποτυπωδώς ένα τελωνείο ακριβώς κάτω από το Διοικητήριο και υπήρχε και ένα μικρό καφενεδάκι, για να εξυπηρετεί τους διερχόμενους προς Μαργαρίτι και τα γύρω χωριά.

Οι δρόμοι μέσα στην πόλη αποκαλύπτουν στα βήματά μας την ιστορία του λαού που πάλεψε για την αυτονομία και την αξιοπρέπειά του. Συνεπώς, ορθότατα ένας από τους πλέον κεντρικούς δρόμους της πόλης ονομάζεται οδός «23η Φεβρουαρίου», ως ένδειξη εκτίμησης και μνήμης της ιστορίας του τόπου.

Είναι απολύτως σημαντικό να γνωρίζουμε τις ιστορικές ημέρες και γεγονότα, καθώς αποτελούν το θεμέλιο της σύγχρονης κοινωνίας και κουλτούρας μας. Η κατανόηση του παρελθόντος μας βοηθάει να αντιληφθούμε το παρόν και να διαμορφώσουμε το μέλλον μας με σοφία και προοπτική. Οι ιστορικές ημέρες μας υπενθυμίζουν τις θυσίες και τις νίκες που έχουν σχηματίσει τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα. Μας εμπνέουν να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του μέλλοντος με αποφασιστικότητα και αίσθηση υπευθυνότητας.

Επιπλέον, η γνώση του ιστορικού μας πλούτου ενισχύει το αίσθημα ταυτότητας και συνοχής στην κοινωνία μας. Συνεπώς, η αξία της γνώσης αυτών των ημερών είναι ανεκτίμητη, καθώς αποτυπώνει τον κόσμο γύρω μας πιο ξεκάθαρα, μέσω μιας ευρείας και εμπεριστατωμένης εικόνας του παρελθόντος.

Χρόνια πολλά σε όλους τους κατοίκους του Δήμου Ηγουμενίτσας. Η ημέρα αυτή από σήμερα ορίζεται ως ημέρα μνήμης των ιστορικών γεγονότων που οδήγησαν στην απελευθέρωση της περιοχής μας από τον οθωμανικό ζυγό, στην ενσωμάτωσή της στο Ελληνικό Κράτος και στην απαρχή της σύγχρονης περιόδου της ιστορίας της».

Συνέχεια...

Τρίτη 20 Φεβρουαρίου 2024

Η θεμελίωση του Δικαστικού Μεγάρου Ηγουμενίτσας - Του Παύλου Τζοβάρα*

ΠΡΕΒΕΖΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Φεβρουαρίου 20, 2024 0

Η θεμελίωση του Δικαστικού Μεγάρου Ηγουμενίτσας - Του Παύλου Τζοβάρα*

Στις 20.2.2000 έγιναν τα εγκαίνια της θεμελίωσης του Δικαστικού Μεγάρου Ηγουμενίτσας. Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο υπουργός Δικαιοσύνης Ευάγγελος Γιαννόπουλος, οι δικαστικοί λειτουργοί του Εφετείου Κερκύρας και του Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας, οι αρχές του τόπου και πλήθος κόσμου που κατέκλυσαν τον περιβάλλοντα χώρο.

(Οι επίσημοι προσκεκλημένοι, δικαστικοί λειτουργοί του Εφετείου Κέρκυρας και του Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας και δικηγόροι του Δ.Σ.Θ.)

Ήταν μια ξεχωριστή μέρα για τη Θεσπρωτία. Αλλά παρείχε και μια αίσθηση προσωπικής δικαίωσης, ως επιστέγασμα ουσιαστικών και πολύμοχθων προσπαθειών δικών μου και των μελών του Δ.Σ. του συλλόγου μας, γι’ αυτό και ομόθυμα μου ανατέθηκε η εκφώνηση του πανηγυρικού της ημέρας.

Παραθέτω, ευλαβικώς, ως εκ της ιστορικότητας του γεγονότος, το κείμενο της ομιλίας μου:

(Ο Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσπρωτίας Παύλος Τζοβάρας)

"Ευχαριστώ την αγαθή τύχη που μου επεφύλαξε το προνόμιο, την εξαιρετική τιμή εξ ονόματος του νομικού κόσμου του νομού, να σας καλωσορίσω στον ιερό τούτον χώρο που προώρισται ν’ ανεγερθεί το Δικαστικό Μέγαρο Ηγουμενίτσας. Το πράττω με αγάπη, ανυπόκριτη χαρά και δικαιολογημένη συγκίνηση.

Σε απόσταση μόλις ολίγων χιλιομέτρων από το σημείο που ευρισκόμεθα, κείται η ιερά γη των Γιτάνων. Κτισμένα στη δυτική πλαγιά του γυψολιθικού βουνού της Βρυσέλλας, σε ύψος 30-183 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας και περιβαλλόμενα στις τρεις άλλες πλευρές από τον ποταμό Καλαμά. Προϊστορική και πανάρχαια κοιτίδα της θεσπρωτικής γης, που ήκμασε ευκλεώς τον 4ο π.Χ. αιώνα. Εκεί, σ’ έναν ιδιαίτερα προικισμένο από τη φύση τόπο, επιλεγμένο από τους Θεούς, εδέσποζε σε περίοπτη θέση περικαλλής Ναός της Θέμιδος. Η πόλη ταυτίστηκε με το ψήφισμα των Θεσπρωτών που ανευρέθη από την αρχαιολογική σκαπάνη το 1960 και αφορά στην απελευθέρωση του δούλου Φάλακρου:

ΑΓΑΘΑΙ ΤΥΧΑΙ ΕΠΙΠΡΟ [Σ] / ΤΑΤΑ ΘΕΣΠΡΩΤΩΝ ΑΛΕ / ΞΑΝΔΡΟΥ ΙΕΡΕΟΣ ΔΕ ΦΥ / ΣΤΑΙΟΥ ΜΗΝΟΣ ΓΑΜΙΛΙ / ΟΥ ΑΦΗΚΕ ΞΕΝΥΣ ΝΙΚΑΝ / ΟΡΟΣ ΙΚΑΔΩΤΟΣ ΦΑΛΑΚ / ΡΟΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΝ / ΕΘΗΚΕ ΤΑΙ ΘΕΜΙΤΙ ΣΥΝ / ΕΥΔΟΚΟΥΝΤΩΝ ΑΝΔΡΩ / ΝΟΣ ΤΟΥ ΝΙΚΑΝΟΡΟΣ [ΣΩ]Σ / […] ΑΝΤΙΓΟΝ[…]

Τρανή απόδειξη, ακατάλυτη συνηγορία, ότι η πείνα και η δίψα των Θεσπρωτών για τη Δικαιοσύνη έχουν αρχέγονη μήτρα.

Αλλά ήλθαν «χρόνοι δίσεκτοι και μήνες οργισμένοι». Παρήλθαν αιώνες σιγής, μακραί άγονοι περίοδοι, διαβήκαν χιλιετηρίδες και η Θέμις, καίτοι χθονία και ουρανία θεότης, δεν βρήκε μια σπιθαμή φιλόξενης γης, για να στηθεί το τέμενός της και περιεφέρετο ως ικέτης ανυπόδητη και αχίτων, ανυπόληπτη και ανέστια.

Το Πρωτοδικείο μας, που ιδρύθη το 1946 και εκμετρά ήδη δικαϊκόν βίον υπέρ το ήμισυ του αιώνος, και οι εν γένει δικαστικές υπηρεσίες, αναγκάσθηκαν να στεγασθούν και να λειτουργήσουν εκ των «ενόντων», εις το ισόγειο και δη στα ανήλια δώματα του Νομαρχιακού Μεγάρου Θεσπρωτίας.

Σ’ έναν αυστηρά περιορισμένο χώρο, ολίγων μικρών δωματίων, έπρεπε να συνυπάρξουν το Πρωτοδικείο, η Εισαγγελία, το Ειρηνοδικείο, το Πταισματοδικείο, οι Γραμματείες και οι δικαστικοί υπάλληλοι, το μοναδικό ακροατήριο των δικαστικών υποθέσεων και ένα γραφείο 2x3 μ. για τις ανάγκες του Δικηγορικού μας Συλλόγου, που αριθμεί ήδη 47 μέλη. Εκεί, υπό καθεστώς ομηρείας, καταθλιπτικά και αφόρητα, συνωστίζονταν, εστέναζαν και ασφυκτιούσαν άνθρωποι και υπηρεσίες: δικαστές, δικηγόροι, δικαστικοί υπάλληλοι, κατηγορούμενοι, μάρτυρες, πραγματογνώμονες, δικαστικοί επιμελητές και διάδικοι, και διαδρομιζόταν το πλήθος των αιτουμένων έννομης προστασίας.

Αρκούσα εμπειρία έχετε κι εσείς, κε υπουργέ της Δικαιοσύνης! Ανακαλώ στη μνήμη σας μεγάλη ποινική υπόθεση εν έτει 1977 (η δίκη για το έγκλημα της Βρυσέλλας), στην οποία παρέστητε ως Συνήγορος Πολιτικής Αγωγής στο Ορκωτό Κακουργιοδικείο Θεσπρωτίας.

Η πολύχρονη άχαρις εμπειρία, επώδυνη και τραυματική, αναδίδει ζοφερή εικόνα που δεν προσιδιάζει σε πολιτισμένη και ευνομουμένη πολιτεία. Η πύλη της Ευρώπης στο τέλος του αιώνα και της χιλιετηρίδας παρουσιαζόταν στα μάτια ντόπιων και ξένων ως πόλη χωρίς ταυτότητα. Χωρίς ιερείς και μύστες. Χωρίς πολιτισμική κληρονομιά. Χωρίς ευαισθησία και όραμα. Πραγματικότητα που στιγμάτισε ανεξίτηλα την ελλειπτική δικαιϊκή μας διαδρομή και πορεία. Επιφανείς και εγνωσμένοι νομικοί, δικαστές και δικηγόροι ανάλωσαν μια ζωή στην ανέστια Θεά, ως πληβείοι των δικαστικών μας πραγμάτων.

(Ο Υπουργός Εσωτερικών Αλέκος Παπαδόπουλος)

Χρειάσθηκε σκληρός και διαρκής αγώνας με ξεκάθαρο όραμα και αταλάντευτη πίστη από τον συντοπίτη μας Υπουργό κύριο Αλέκο Παπαδόπουλο για να λάβει σάρκα και οστά η μεγάλη υπόθεση του Δικαστικού μας Μεγάρου και η πολιτεία να αντιληφθεί, επιτέλους, το χρέος της. Καταθέτω την εκτίμησή μου προς τον Νομάρχη Θεσπρωτίας κ. Τσώνη για την καίρια, σημαντική και αποτελεσματική συνηγορία του στην επίτευξη του ως άνω σκοπού. Υπομιμνήσκω με συγκίνηση τις αγωνιώδεις προσπάθειες και όλων των διατελέσαντων προέδρων του Δικηγορικού μας Συλλόγου και των δικαστικών υπαλλήλων του Πρωτοδικείου μας, ως και των μελών αυτών.

Στο μέτρο που έκαστος συνεισέφερε, έχουν την εκτίμηση και ευγνωμοσύνη όλων μας. Αλλά κυρίως συνέτρεξε η εξαιρετική συγκυρία να προΐσταται του Υπουργείου Δικαιοσύνης ο κύριος Ευάγγελος Γιαννόπουλος. Στο 13ο Δικηγορικό Συνέδριο Θεσσαλονίκης, εν έτει 1997, χαιρετίζοντας τις εργασίες του, ανεφέρθη στον κτιριακό προγραμματισμό των δικαστικών Μεγάρων σε πανελλήνια κλίμακα. Με ρίγη συγκινήσεως αναμιμνήσκομαι τη σχετική περικοπή: «Εκπονούνται οι μελέτες για την ανέγερση των Δικαστικών Μεγάρων: Ηγουμενίτσας, Πολυγύρου, Κιλκίς, Βέροιας κ.λ.π…», όπου η ανέγερση του Δικαστικού μας Μεγάρου ήταν πρώτη επιλογή του Υπουργείου Δικαιοσύνης! Επί των ημερών του κ. Υπουργού, επληθύνθησαν τα Δικαστικά Μέγαρα απανταχού της επικράτειας. Ανεδείχθησαν νέοι δικαιϊκοί θεσμοί. Εμόχθησε, πράγματι, για τα προβλήματα της Δικαιοσύνης και δρομολόγησε ρηξικέλευθα τη λύση τους, διό και ιδιαίτερα από τους δικηγόρους, αγαπήθηκε όσον ουδείς.

(Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ευάγγελος Γιαννόπουλος)

Το Δικαστικό Μέγαρο Ηγουμενίτσας ανεγείρεται σε οικόπεδο 2.000 τ.μ., επί της παραλιακής οδού της πόλης, έναντι του νέου λιμένος, και θα στεγάσει το Ειρηνοδικείο, το Πρωτοδικείο, το Πταισματοδικείο, την Εισαγγελία Πρωτοδικών, την Υπηρεσία Ανηλίκων και το Δικηγορικό Σύλλογο. Το κτίριο έχει συνολικό εμβαδόν 3.950 τ.μ. και αποτελείται από υπόγειο, ισόγειο και δύο ορόφους. Στο ισόγειο προβλέπονται τέσσερα ακροατήρια, μεγάλη αίθουσα αναμονής και διακίνησης του κοινού, τα γραφεία του Ειρηνοδικείου και του Δικηγορικού Συλλόγου και βοηθητικοί χώροι.

(Η Πρόεδρος Πρωτοδικών Θεσπρωτίας Ελένη Παπαϊωάννου)

Στον α΄ όροφο είναι η Εισαγγελία, η Υπηρεσία Ανηλίκων και ο Δικηγορικός Σύλλογος. Στον β΄ όροφο στεγάζεται το Πρωτοδικείο. Παράλληλα, περιλαμβάνει ευρεία αίθουσα διαλέξεων και χώρο διενέργειας επιστημονικών συνεδρίων. Στο υπόγειο στεγάζονται τα αρχεία των υπηρεσιών, οι χώροι στάθμευσης, οι χώροι φύλαξης των κρατουμένων, οι αποθήκες και οι χώροι για τις ηλεκτρολογικές και μηχανολογικές εγκαταστάσεις. Το έργο θα ολοκληρωθεί εντός του 2001 και ο προϋπολογισμός του ανέρχεται σε 1.300.000.000 δρχ.

Το Δικαστικό Μέγαρο προβλέπεται μεγαλοπρεπές.

Σεμνύνομαι, όχι μόνο για την επιβλητικότητα και τον εκσυγχρονισμό, αλλά γιατί εφιλοτεχνήθη και εσχεδιάσθη με μεράκι και θ’ ανεγερθεί με περισσή στοργή από την πολιτεία, τους εκπροσώπους της και απ’ όλους ανεξαιρέτως τους συμπολίτες μας.

Υπό άριστους οιωνούς ανέτειλε η σημερινή μέρα. Ιστορική στιγμή. Καταλυτική για τα δικαιϊκά πράγματα του νομού μας και όχι μόνο. Κατ’ επιταγή των αδήριτων ιστορικών νόμων, αφουγκρασθήκαμε τη φωνή της Τιτάνης και στα τωρινά αρχαία ερείπια μας καλεί να υψώσουμε το νέο καλλιμάρμαρο Τέμενος στην Ιέρειά μας.

Ακούω παραλλαγμένο το χρησμό του Μαντείου: «Ναι, έχει ο Φοίβος καλύβην και μάντιδα δάφνην». Υπάρχουν Ναοί στη Θεσπρωτία. Υπάρχουν Δικαστές στο νομό.

Ατενίζοντας με δέος τον ιερό τούτον χώρο, ανακρούω τον παλαμικό ύμνο:

«Εσένα δεν σε χτίσανε τυραχνισμένων όχλοι,

καματερά ανθρωπόμορφα, σπρωγμένα απ’ την βουκέντρα.

Εσένα με τον λογισμό και σε με το τραγούδι

σε υψώσαν των ελεύθερων οι λογισμοί.

Εκεί όπου και ο Νόμος σαν πρωτόγινε της Πολιτείας προστάτης

με τον ρυθμό πρωτόγινε κι ήταν κι αυτός τραγούδι»...

Κύριε υπουργέ της Δικαιοσύνης.

Ο θεμέλιος λίθος που σε λίγο θα θέσετε στη γενέθλια γη μας να ’ναι στερρός. Να ’ναι ευλογημένος. Επί ταύτην την πέτρα θα οικοδομήσουμε την Εκκλησία μας! Θα πορευθούμε υπεύθυνα. Με λογισμό και μ’ όνειρο. Θα αναδείξουμε το Νομικό μας Πολιτισμό. Θύω και υπέρ όσων νομικών, δικαστών και δικηγόρων αδικαίωτοι δεν ευτύχησαν να ζήσουν τη μεγάλη αυτή στιγμή.

Σε λίγο, υπό την κατάδηλη και διάχυτη συγκίνηση όλων των παρισταμένων, έχετε την εξαιρετική τύχη να θεμελιώσετε το Δικαστικό μας Μέγαρο.

(Αγιασμός από τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Παραμυθίας κ.κ. Τίτο)

Η θεμελίωση του Δικαστικού Μεγάρου των οικιών ημών εμπιπραμένων

* Το κείμενο αποτελεί μέρος του βιβλίου του κ. Παύλου Τζοβάρα "ΣΤΗ ΦΛΕΓΟΜΕΝΗ ΚΑΙ ΜΗ ΚΑΙΟΜΕΝΗ ΒΑΤΟ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ" από τις εκδόσεις ΣΟΚΟΛΗ (2020).

Αναδημοσιεύεται με την άδεια του συγγραφέα.

Συνέχεια...

Πέμπτη 15 Φεβρουαρίου 2024

Όταν ο Κοσμάς ο Αιτωλός ανέβηκε στο Σούλι

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ Φεβρουαρίου 15, 2024 0

Όταν ο Κοσμάς ο Αιτωλός ανέβηκε στο Σούλι

Είναι γνωστό πως ο μεγάλος Διδάσκαλος του Γένους και Ιεραπόστολος Κοσμάς ο Αιτωλός ανάλωσε σχεδόν όλη τη ζωή του στις περιοδείες στην Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα και τη Βόρειο Ήπειρο. Το έργο αυτό επιτέλεσε για είκοσι ολόκληρα χρόνια. Από το 1759 μέχρι το 1779, χρονιά που απαγχονίστηκε στο Κολικόντασι της Βορείου Ηπείρου, χωριό κοντά στο σημερινό Φίερι της Αλβανίας.

Είναι επίσης γνωστό πως ο σκοπός του ήταν ιερός.: Να παραμείνουν οι χριστιανοί στην ορθοδοξία. Και τούτο γιατί στα δύσκολα εκείνα χρόνια της σκλαβιάς πολλοί Έλληνες εγκατέλειπαν, για διάφορους λόγους, τον χριστιανισμό και ασπάζονταν τον Μουσουλμανισμό. Ιδιαίτερα «στην περιοχή της Θεσπρωτίας», όπως γράφει η Μαρία Μαμασούλα, Φιλόλογος, Θεολόγος και Δ/ρ Παιδαγωγικής στο βιβλίο της «Ο βίος του Αγίου Κοσμά», οι εξισλαμισμοί ήταν πολλοί επί των ημερών του Πατροκοσμά. Η άρνηση του Χριστιανισμού στην περιοχή «κορυφώθηκε στη διάρκεια του ΙΗ΄ αιώνα (1700-1799) λόγω των πυκνών (πολεμικών) επιχειρήσεων των τουρκικών στρατευμάτων εναντίον των κλεφταρματολών, καθώς και λόγω των συνεπειών του ρωσοτουρκικού πολέμου και της αποτυχίας του κινήματος του Ορλώφ (1770-1774». Ο Αραβαντινός γράφει: «Κατά την εποχήν ταύτην (1737) οι χριστιανοί της Χαονίας και Θεσπρωτίας ήρξαντο ελαττούσθαι επαισθητώς, ένεκεν της κατά καιρόν τουρκίσεώς των, γιγνομένης προς αποφυγήν των αδιαλείπτων κακουχιών, ας οι Οθωμανοί ενεποίουν εις τους χριστιανούς. Πολλά χωρία ηναγκάσθησαν, ίνα εναγκαλισθώσι τον Ισλαμισμόν».

Το φαινόμενο αυτό είχε ανησυχήσει σφόδρα τους Πατριάρχες της πάλαι ποτέ Βασιλεύουσας, οι οποίοι βρήκαν στο πρόσωπο του Αγιορίτη, μέχρι τότε, ιερομόναχου Κοσμά τον πλέον κατάλληλο νέο και φλογερό χριστιανό και πατριώτη να κατηχήσει κατάλληλα τους υπόδουλους Έλληνες. Φυσικά υπό την ανοχή των Μουσουλμανικών αρχών καθώς το ιερό τους βιβλίο, το Κοράνιο, απαγόρευε τη θρησκευτική καταπίεση των υπόδουλων λαών. Ιδιαιτέρως μάλιστα των Χριστιανών, καθώς ο Μωάμεθ, ιδρυτής του Μουσουλμανισμού, αναγνωρίζει τον ιδρυτή του Χριστιανισμού ως προφήτη του Αλλάχ. Έτσι η κύρια διδασκαλία του Πατροκοσμά προς τους χριστιανούς Έλληνες είναι να διατηρήσουν οπωσδήποτε τη Χριστιανική Θρησκεία και την Ελληνική Γλώσσα. Αυτά πορεύονται μαζί. Μέσα από τα σχολεία, κατηχούσε, όπου θα διδάσκεται η ελληνική γλώσσα, τα ελληνόπουλα θα μάθουν και ποτέ δε θα λησμονήσουν τα μεγάλα νοήματα της Ευαγγελίου.

Είναι αλήθεια πως ο ιερομόναχος Κοσμάς, γεννημένος στο Θέρμο της Αιτωλίας, στα τελευταία χρόνια της ζωής του γνωρίζεται με τον Αλή Τεπελενλή, ο οποίος, νέος ακόμη, βρίσκεται στο Τεπελένι και φιλοδοξεί μεγάλα αξιώματα, όπως τον θέλει και τον προορίζει η πολυμήχανη μάνα του, η χριστιανή Χάμκω. Έτσι ο δυναμικός νέος Αλή διαμορφώνει πολύ καλές σχέσεις μαζί του. Τον αποδέχεται μάλιστα ως ένα σοφό προφήτη, που μόνο καλά λόγια και ευνοϊκές προφητείες έχει να λέει γι’ αυτόν. Για τις αγαθές σχέσεις του Πατροκοσμά με τον Αλή Τεπελενλή γράφει ο Κ. Σ. Κώνστας στο έργο του: Ο 'Αγιος Κοσμάς ο Αιτωλός , εκδ. Γ΄, Αθήνα 1990, εκδ. Αποστολική Διακονία, σελ. 158-162: «Αλλ' ο Άγιος προφθάσας εισήλθεν εις την κωμόπολιν, ζητών εν αυτή άσυλον. Τότε ήνοιξε η θύρα ενός αρχοντικού και προέβαλεν εις το κατώφλιόν της η φοβερά και επιβλητική σιλουέττα της Χάμκως, μητρός του Αλή. Έπιασε από το χέρι τον 'Αγιον και τον έμπασεν εις το σπίτι της. Μετ' ολίγον ενεφανίσθη και ο υιός της, φυγόδικος τότε, ο κατόπιν Αλή πασάς των Ιωαννίνων. Κατά την ώραν του φαγητού ο 'Αγιος με την προφητικήν ματιάν του διέγνωσε το μέγα και παράδοξον μέλλον του νέου. Ο Κοσμάς κοιτάζων κατάματα τον Αλή, του είπε: «Θα γίνης μεγάλος άνθρωπος· θα κυριεύσης όλη την Αρβανιτιά· θα υποτάξης την Πρέβεζα, την Πάργα, το Σούλι, το Δέλβινο, το Γαρδίκι και αυτό το τάχτι του Κουρτ πασά. Θα αφήσης μεγάλο όνομα εις την Οικουμένην». Και προσέθεσεν ακόμη: «Αυτή είναι η θέλησις της Θείας Προνοίας. Ενθυμήσου όμως σε όλη τη διάρκεια της εξουσίας σου να αγαπάς τους Χριστιανούς, αν θέλης να μείνη η εξουσία εις τους διαδόχους σου». Την επομένη πρωίαν ηρώτησε και πάλι τον Κοσμάν ο Αλής δια το μέλλον του και αν θα υπάγη εις την ΚωνσταντινουΠολιν. Και ο 'Αγιος τότε είπε: «Και στην Πόλιν θα πας, μα με κόκκινα γένεια!» Ο Αλής δεν εννόησε την τελευταίαν φράσιν και απεχωρίσθηκαν, χαιρετισθέντες φιλικώς.»

Πάντως ο Αλή πασάς του ήταν ευγνώμων μέχρι τέλους. Γι’ αυτό και όταν πια ο Κοσμάς είχε απαγχονιστεί από τις τουρκικές αρχές του Φίερι και ο Αλής είχε αναγορευτεί Πασάς των Ιωαννίνων, έδωσε έντολή να χτιστεί ναός προς τιμήν του «προφήτη», να βρεθούν τα οστά του και να ταφούν στη σημερινή τους θέση. Στην ουσία Μεγάλος Διδάσκαλος του Γένους είχε αγιοποιηθεί πολύ πριν από την επισημη ορθόδοξη εκκλησία που τον αγιοκατέταξε μόλις το 1961.

Εν τω μεταξύ δεκάδες χωριά της Θεσπρωτίας είχαν ασπαστεί τον Ισλαμισμό.

Κι ενώ σκοπός του ένθερμου Ιεραπόστολου ήταν να αποτρέψει τους υπόδουλους συμπατριώτες του από τον αφελληνισμό και τον εξισλαμισμό, δημιουργείται η απορία γιατί έκρινε σκόπιμο να ανέβη μέχρι το Σούλι, τη στιγμή μάλιστα που ο ηρωικός εκείνος τόπος παρέμενε ακόμη ελεύθερος. Ούτε και είχαν πρόβλημα εξισλαμισμού οι Σουλιώτες, αφού ήταν ανέκαθεν Χριστιανοί και ουδέποτε έδειξαν αλλόθρησκες διαθέσεις. Αντίθετα είχαν χτίσει πολλούς ναούς, με σημαντικότερο το ναό του Αγίου Δονάτου, προστάτη και θαυματουργού, και εκκλησιάζονταν τακτικά μέχρι την ώρα που το Σούλι έπεσε στον Βεζίρη Αλή Πασά. Εξάλλου οι Σουλιώτες είχαν τον φλογερό τους Ιερομόναχο Σαμουήλ, που μέχρι το τέλος της ζωής του, εκτός από τους πατριωτικούς και εθνικούς του λόγους, κήρυττε αδιάλειπτα με πύρινα κηρύγματα και τη χριστιανική πίστη. Υπάρχουν βέβαια κάποιες μαρτυρίες πως, όταν ο Πατροκοσμάς έφτασε στο Σούλι, έφερε μαζί του, από την Ιερά μονή Διχουνίου της περιοχής Ραδοβιζίου Ιωαννίνων, και τον νεαρό τότε καλόγερο Σαμουήλ και τον εγκατέστησε εκεί.

Όμως και πάλι το ερώτημα παραμένει. Να τι γράφει πάλι η βιογράφος του Κοσμά Μαρία Μαμασούλα. «Έφθασε ο Πατροκοσμάς ως το Σούλι συσταίνοντας ησυχία και σύνεση στους αδούλωτους Σουλιώτες στη σύναξη του Αγίου Δονάτου, επιτιμώντας (κατηγορώντας) την υπερηφάνειά τους: «Σας λυπάμαι για την περηφάνεια, οπού έχετε», και τινάζοντας τα παπούτσια του, συνέχισε: «Το ποδάρι μου εδώ δεν θα ξαναπατήσει. Κι αν δεν αφήσετε αυτά τα πράγματα που κάνετε, την αυθαιρεσία και ληστεία, θα καταστραφήτε». Ύστερα, κοιτάζοντας τ’ άρματα πούχαν κρεμασμένα σ’ ένα δένδρο, είπε: «Σε κείνο το κλαρί, που κρεμάτε τα σπαθιά σας, θαρθεί μέρα που θα κρεμάσουν οι γύφτοι τα όργανά τους». Ευλόγησε τα βουνά του Σουλίου, λέγοντας: «Ευλογημένα βουνά θα σώσετε πολύ κόσμο». Γράφει ακόμη. «Στο Κεράσοβο, στη Γλαβίτζα και στο Τσαγκάρι σύστησε (Ο Πατροκοσμάς) Σχολεία, και προέτρεψε τους κατοίκους να στήνουν σταυρούς «εις ανάμνησιν του υπέρ ημών σταυρωθέντος».

Όπως φαίνεται καθαρά, ο Ιεραπόστολος μίλησε στους γενναίους Σουλιώτες με πολύ θυμό. Όχι γιατί είχαν ξεχάσει τη γλώσσα ή τη Θρησκεία, αλλά για την «περηφάνεια» τους, δηλαδή την αλαζονεία. Κι ακόμα γιατί δεν ήταν «συνετοί» και δεν «κάθονταν ήσυχα». Συνεπώς η απάντηση στο ερώτημα βρίσκεται εδώ. Εξάλλου ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ουδέποτε παρότρυνε τους υπόδουλους Έλληνες σε εξέγερση κατά του κατακτητή. Δε θα ήταν εύκολο άλλωστε. Αν το έκανε η σίγουρη …αμοιβή του θα ήταν από την πρώτη στιγμή ο απαγχονισμός του. Όπως συνέβη με τον Πατριάρχη Άγιο και εθνομάρτυρα Γρηγόριο τον Ε΄ στην Κωσταντινούπολη από τον Σουλτάνο Μαχμούτ τον Β’.

Τελικά ο Πατροκοσμάς απαγχονίστηκε από τις τουρκικές αρχές του Μπερατίου της το 1779 στο Κολικόντασι της Βορείου Ηπείρου. Εννιά χρόνια πριν την ανάδειξη του Αλή ως Πασά των Ιωαννίνων (1788).

Βαγγέλης Τσιρώνης

Φιλόλογος - Συγγραφέας

Συνέχεια...